Back to Top

Category: child parent psycology

पूर्व प्राथमिक शिक्षण

पूर्व प्राथमिक शिक्षण

पूर्व प्राथमिक शिक्षण, बालपणाच्या सुरुवातीच्या टप्प्यांत शिक्षण, बालपणात प्रारंभ आणि प्राथमिक शाळेत प्रवेश केल्यावर सुमारे पाच, सहा, किंवा सात वर्षांच्या वय

शिक्षणासाठी संस्थात्मक व्यवस्था जगभरात मोठ्या प्रमाणात बदलतात, जसे संस्थांना लागू केलेली नावे. सामान्यत: अर्भकांच्या काळजीसाठी केंद्राला दिलेल्या अटी – लहानपणाच्या पहिल्या टप्प्यातील (सुमारे तीन महिने ते तीन वर्षे वयाची) – अर्भक शाळा, डे केअर, डे नर्सरी आणि क्रेच , सर्वात सामान्य म्हणजे  नर्सरी शाळा आणि बालवाडी. सामान्यतः,बालवाडीच्या आधी (चार किंवा पाच ते सहा वयोगटांसाठी) , जे शालेय वयाच्या मुलांसाठी आहे ज्यांना पुरेसे परिपक्व मानले जात नाही आणि म्हणून ते प्राथमिक शाळेसाठी एक प्रकारची तयारी शाळा म्हणून काम करतात. बालवाडी प्राथमिक शिक्षणाचा एक भाग मानली जाते.

 

पूर्व प्राथमिक शिक्षण इतिहास

आधुनिक काळातील बालपण शिक्षणाच्या  जोडलेले नाव म्हणजे जोहान फ्रेडरिक ओबर्लिन, वाल्डर्सबॅकमधील अल्साटियन लुथरन पाद्री, ज्यांनी 1767 मध्ये प्रथम सॅले डी’आसाइल शिशु शाळा, त्यांचे पालक शेतात काम करत असताना खूप लहान मुलांची काळजी आणि शिक्षणासाठी. इतर शिक्षकांनी त्याच्या शिशु शाळेचे अनुकरण करण्यास सुरुवात केली-लिप्पे-डेटमोल्ड, बर्लिन, कैसरवर्थ, पॅरिस आणि इतरत्र. फ्रान्समध्ये, 1833 मध्ये सॅलस डी असाइल खाजगी ते राज्य-समर्थित संस्थांमध्ये बदलले जेव्हा त्यांना राष्ट्रीय शैक्षणिक प्रणालीचा भाग बनवण्यात आले. नंतर, त्यांचे नाव अधिकृतपणे इकोल्स मॅटरनेल्स असे बदलण्यात आले.

युरोपियन खंडावरील शिशु-शालेय चळवळीच्या दृष्टीने स्वतंत्रपणे, स्कॉटिश सुधारक रॉबर्ट ओवेन यांनी 1816 मध्ये त्यांच्या मॉडेल समुदायामध्ये न्यू लानार्क इन्स्टिट्यूट फॉर द फॉर्मेशन ऑफ कॅरेक्टरची स्थापना केली. हे त्याच्या कापूस गिरण्यांमधील कामगारांच्या अंदाजे 100 मुलांना सेवा देते, मुख्यतः 18 महिने ते 10 वर्षे वयोगटातील; आणि 2 ते 5 वर्षांच्या मुलांसाठी स्वतंत्र शिशु वर्ग होते, ज्यांनी त्यांचा अर्धा वेळ शिक्षणामध्ये आणि अर्धा मनोरंजनात घालवला.

एक ते सहा वर्षांच्या मुलांची काळजी घेत होती. त्याने साध्या जिम्नॅस्टिक हालचाली, हाताचे व्यायाम, हाताला टाळ्या वाजवून आणि हालचाली मोजून सुरुवात केली.  धडे पाठ, अंकगणित सारण्या, इ.… वॉट्स दैवी आणि नैतिक गाणी आणि तत्सम स्तोत्रे लवकरच झाली, आणि मुले त्यांच्या बासरीच्या साथीने त्यांना गाण्यात कधीही कंटाळले नाहीत. त्याने छोट्या लोकांना साध्या वस्तूचे धडे दिले ज्यात त्यांनी बहुतेक बोलणे केले आणि निरीक्षण करणे आणि वर्णन करणे शिकले.

बालवाडीचे जर्मन संस्थापक फ्रेडरिक फ्रोबेल यांच्याबरोबर, बालपणातील अध्यापनशास्त्राचा पहिला पद्धतशीर सिद्धांत उद्भवला: लवकर शिक्षण घेण्याऐवजी बेबीसिटिंग किंवा सामाजिक परोपकाराचा एक प्रकार विचारात घेण्याऐवजी किंवा केवळ प्रौढ भूमिकांच्या तयारीचा कालावधी विचारात घेण्याऐवजी, फ्रोबेलने बालपण पाहिले एक विशेष टप्पा म्हणून विकास ज्या दरम्यान मुल खेळाद्वारे स्वतःला व्यक्त करतो. मुलांचे नाटक ही शोध आणि ओळखण्याची एक प्रक्रिया होती ज्याने मुलाला निसर्गातील गोष्टींची एकता, तसेच विविधता शिकवली. या शैक्षणिक परिसराने फीलबेलच्या शिक्षण संस्थेला केइलहाऊ (1816 मध्ये स्थापन केलेले) मार्गदर्शन केले, परंतु जवळच्या बॅड ब्लॅन्केनबर्ग येथे 1837 पर्यंत त्याने आपली पहिली शिशु शाळा उघडली, ज्याला त्याने नंतर बालवाडी किंवा “मुलांसाठी बाग” म्हटले. तेथे त्याने भौमितिक प्लेथिंग्ज  आणि विविध व्यायाम किंवा व्यवसाय, जसे की दुमडणे, कापणे आणि विणणे, मुलांसाठी प्रतीकात्मक रूपे वास्तविक किंवा गतिशील बनवणे तयार केले. फ्रोबेलचा असा विश्वास होता की लहान मुल औपचारिक शिक्षणाद्वारे नव्हे तर खेळ आणि अनुकरण, “स्वयं-क्रियाकलाप” द्वारे चांगले शिकले. 1852 मध्ये फ्रोबेलच्या मृत्यूनंतर 25 वर्षांच्या आत, बालवाडीची स्थापना ऑस्ट्रिया, बेल्जियम, कॅनडा, जर्मनी, ग्रेट ब्रिटन, हंगेरी, जपान, नेदरलँड्स, स्वित्झर्लंड आणि युनायटेड स्टेट्स या प्रमुख शहरांमध्ये झाली.  शाळेत मुलांना त्यांच्या स्वतःच्या शिक्षणाच्या साधनांच्या शोधात सहयोगी बनण्यास प्रवृत्त केले गेले – वास्तविकता (वास्तविक जीवनातील वस्तू) तसेच फ्रोबेलियन प्रतीकात्मक वस्तू तपासण्यासाठी.त्याचप्रमाणे लहान मुलाच्या नैसर्गिक आवेगांचे पालनपोषण किंवा अनुकूलपणे शोषण करण्याशी संबंधित – संरक्षित, विधायक मार्गाने – पूर्व प्राथमिक शिक्षणातील सर्वात प्रसिद्ध व्यक्तींपैकी एक होती, मारिया मॉन्टेसरी, ज्यांनी 1899 मध्ये सांस्कृतिकदृष्ट्या वंचित आणि मानसिकदृष्ट्या कमतर मुलांसह शैक्षणिक समस्यांचा अभ्यास सुरू केला. ,

पूर्व प्राथमिक  शिक्षण   2 ते 5 वर्षांचे- नर्सरी शाळेत आयोजित; मूल विकासात्मकदृष्ट्या योग्य आहे की नाही याच्याशी तत्परतेचा संबंध   आहे, पॉटी प्रशिक्षण हा एक मोठा घटक आहे, म्हणून मूल 2 वर्षांच्या वयातच प्रारंभ करू शकते. नर्सरी शाळेत शिकणाऱ्या कोणत्याही मुलासाठी पूर्व प्राथमिक शिक्षण महत्वाचे आणि फायदेशीर आहे कारण ते मुलाला सामाजिक संवादाद्वारे एक प्रमुख सुरुवात देते. संज्ञानात्मक, मनोसामाजिक आणि शारीरिक विकास-आधारित शिक्षणाद्वारे तील मूल पूर्व प्राथमिक  शिक्षण   त्यांच्या वातावरणाबद्दल आणि इतरांशी मौखिक संवाद कसा साधायचा हे शिकेल. मुले खेळ आणि संप्रेषणाद्वारे त्यांच्या सभोवतालचे जग कसे कार्य करतात ते शिकतात.

प्री-के (किंवा प्री-किंडरगार्टन) 4 ते 5 वयोगटातील-नर्सरी शाळेत आयोजित आणि मुलांसाठी पूर्व-प्राथमिक शाळांमध्ये प्रवेश सुधारण्यासाठी एक उपक्रम आहे. मुलाला रंग, संख्या, आकार वगैरे शिकवण्यापेक्षा बरेच काही आहे.

बालवाडी  5 ते 6 वर्षे वयाची- नर्सरी स्कूल आणि/किंवा काही प्राथमिक प्राथमिक शाळांमध्ये आयोजित; जगाच्या अनेक भागात  हे औपचारिक शिक्षणाच्या पहिल्या टप्प्यांचा संदर्भ देते.

आधुनिक सिद्धांत

20 व्या शतकात नर्सरी शाळा आणि पूर्व प्राथमिक  शिक्षणाच्या इतर संस्थांचा प्रसार अनेक घडामोडींवरून शोधला जाऊ शकतो: (1) बालपणात एक नवीन वैज्ञानिक रस, परिणामी मानसशास्त्र, औषध, मानसोपचार आणि शिक्षण क्षेत्रातील अनुप्रयोगांमुळे ; (2) मुलांचे मार्गदर्शन आणि पालक शिक्षणाचे महत्त्व ओळखणे; आणि (3) काम करणा -या मातांच्या मुलांच्या देखरेखीसाठी आधीच स्थापन केलेल्या डे नर्सरीचे शैक्षणिक कार्यक्रम सुधारण्यासाठी व्यक्ती आणि एजन्सीचे प्रयत्न.  बालपणाच्या शिक्षणाच्या काही आधुनिक विचारांचा विचार करणे फायदेशीर आहे.

 

जीन पियागेट आणि त्याच्या अनुयायांचे विकासात्मक मानसशास्त्र हे एक मोठे योगदान आहे, ज्यांना खात्री आहे की मुले बौद्धिक विकासाच्या नियमित टप्प्यातून पुढे जातात. पहिले दोन कालावधी – सेन्सरिमोटर इंटेलिजन्स (जन्मापासून ते वयाच्या दोन वर्षांपर्यंत) तसेच प्रतिनिधी बुद्धिमत्ता (दोन ते सात किंवा आठ पर्यंत) – लहानपणाच्या क्षेत्राशी संबंधित. पहिल्या टप्प्यात (सेंसरिमोटर) बालक त्याच्या स्नायूंचा आणि इंद्रियांचा वापर बाह्य वस्तू आणि घटनांना सामोरे जाण्यासाठी शिकतो, जेव्हा त्याची भाषा तयार होऊ लागते. तो हाताळण्यासही सुरुवात करतो आणि जाणतो की गोष्टी त्याच्या अस्तित्वाच्या आणि स्पर्शाच्या पलीकडे असल्या तरीही अस्तित्वात आहेत. तो “प्रतीकात्मक” (शब्द किंवा हावभावाने गोष्टींचे प्रतिनिधित्व करणे) देखील सुरू करतो. दुसऱ्या टप्प्यात मुलाला सर्वात मोठी भाषा वाढ अनुभवते; शब्द आणि इतर चिन्हे बाह्य जगाचे आणि आतील भावनांचे प्रतिनिधित्व करण्याचा एक मार्ग बनतात. या टप्प्यावर मुलाचे समायोजन चाचणी आणि त्रुटीद्वारे शिकण्यावर अवलंबून असते, परंतु तो अंतर्ज्ञानाने गोष्टी व्यवस्थापित करतो. तो तार्किक आणि गणिती संबंध (गट, आकार, प्रमाण आणि गुण) आणि स्थानिक आणि ऐहिक संबंध यांसारखे प्रतीकात्मकता आणि प्राथमिक प्रकारचे संबंध एकत्र करू लागतो. लहान मुलामध्ये संज्ञानात्मक शिक्षण प्रक्रिया आणि संकल्पना निर्मितीचे महत्त्व ओळखण्यासाठी पायगेटच्या सिद्धांताने पाया घातला. पियाजेटने आवश्यक कौशल्ये शिकण्यासाठी अनुकूल वातावरणाचे महत्त्व सांगितले.

नर्सरी शाळा आणि किंडरगार्टन्सची प्रमुख चिंता म्हणजे भाषा विकास. बहुतेक अन्वेषक सहमत आहेत की जेव्हा मुलाने वापरलेल्या शब्दांशी अर्थपूर्ण संबंध जोडण्यास सुरुवात केली तेव्हा खरे भाषण सुरू होते (एक लहान मूल जो मामा शब्दाचा अर्थ समजून घेतल्याशिवाय त्याचे अनुकरण करतो तो खऱ्या भाषणात गुंतत नाही). दोन ते सहा वर्षांच्या मुलासाठी, मौखिक भाषण हे एक प्रमुख कार्य आहे, ज्यामध्ये अभिव्यक्ती आणि आकलन दोन्ही समाविष्ट असतात. सुमारे चार वर्षांच्या वयात त्याने आपल्या भाषेच्या पद्धतशीर व्याकरणाच्या मूलभूत गोष्टींवर प्रभुत्व मिळवले आहे. वयाच्या सहाव्या वर्षापर्यंत सरासरी मुलाने त्याच्या शब्दसंग्रहात सुमारे 2,500 शब्दांची वाढ केली आहे – त्याच्या पर्यावरणाच्या गुणवत्तेवर आणि विशेषत: प्रौढांची मुलाशी संबंध ठेवण्याची इच्छा यावर अवलंबून. अनेक अभ्यास असे दर्शवतात की अनाथ आश्रमासारख्या अव्यवस्थित संस्थेतील अगदी लहान मूल सामान्य कुटुंब सेटिंगमध्ये समान वयाच्या मुलांच्या मागे भाषेच्या विकासात मागे पडते. बालपणाच्या सुरुवातीच्या शिक्षणाच्या अनेक कार्यांपैकी एक म्हणजे सर्व मुलांसाठी प्राथमिक भाषा कौशल्यांचे प्रशिक्षण देणे, परंतु विशेषतः ज्यांना भरपाईच्या कामाची आवश्यकता आहे. त्यांचे आकलन आणि भाषण सुधारण्यासाठी, ऐकण्याचे आणि भाषेचे खेळ आहेत. ज्या शिक्षकांना शैक्षणिक खेळ यशस्वी शिकवण्याचे साधन वाटतात ते असा दावा करतात की ते मुलांच्या शिकण्यात रस वाढवतात.

पूर्व प्राथमिक  शिक्षणाच्  विकास क्षेत्रे

भारतीय प्रीस्कूलमधील हस्तकला, ​

बालपण शिक्षण

शिक्षणाची सर्वात महत्वाची वर्षे जन्मापासूनच सुरू होतात.  मुलाच्या आयुष्याची पहिली तीन वर्षे भाषा अधिग्रहण, सामाजिकीकरण आणि शिकण्याच्या दृष्टिकोनाचा पाया उभारण्यासाठी महत्त्वपूर्ण असतात. सुरुवातीच्या वर्षांमध्ये आणि विशेषत: पहिल्या 3 ते 5 वर्षांमध्ये, मनुष्य बरीच माहिती शोषून घेण्यास सक्षम असतो. सुरुवातीच्या वर्षांमध्ये मेंदू सर्वात वेगाने वाढतो. उच्च-गुणवत्तेचे आणि चांगले प्रशिक्षित शिक्षक आणि विकासात्मक-योग्य कार्यक्रमांसह  मुलांसाठी शिक्षण परिणाम सुधारण्यावर दीर्घकालीन परिणाम होऊ शकतो. वंचित विद्यार्थ्यांसाठी याचा परिणाम अधिक स्पष्टपणे दिसून येतो, म्हणजे निरोगी अन्न, सामाजिकीकरण, पुस्तके आणि खेळाच्या संसाधनांमध्ये फार कमी किंवा प्रवेश नसलेल्या गरीब पार्श्वभूमीतून येणारी मुले.

# शिक्षण समाविष्ट असलेल्या विकासाची क्षेत्रे बदलतात.

#वैयक्तिक, सामाजिक, आर्थिक आणि भावनिक विकास

#संप्रेषण (सांकेतिक भाषेसह), बोलणे आणि ऐकणे

#जागतिक ज्ञान आणि जागतिक समज

#सर्जनशील आणि सौंदर्याचा विकास

#गणिताची जाणीव

#शारीरिक विकास

#शारीरिक स्वास्थ्य

#खेळा

#स्व-मदत कौशल्ये

#सामाजिक कौशल्ये

#वैज्ञानिक विचार

#साक्षरता

प्रशासन, वर्ग आकार, विद्यार्थी-शिक्षक गुणोत्तर, सेवा, प्रक्रिया (वर्गातील वातावरणाची गुणवत्ता, शिक्षक-बाल संवाद, इत्यादी) आणि संरेखन (मानके, अभ्यासक्रम, आकलन) घटकांचे मानदंड पाळतात. अभ्यासक्रम वेगवेगळ्या वयोगटांसाठी डिझाइन केलेले आहे. उदाहरणार्थ, 10 पर्यंत मोजणे साधारणपणे चार वर्षांच्या वयानंतर होते.

काही अभ्यास  पूर्व प्राथमिक  शिक्षणाच्या च्या फायद्यांवर विवाद करतात,   की पूर्व प्राथमिक  शिक्षण संज्ञानात्मक आणि सामाजिक विकासासाठी हानिकारक असू शकते. यूसी बर्कले आणि स्टॅनफोर्ड विद्यापीठाने 14,000 प्रीस्कूलवर केलेल्या अभ्यासातून असे दिसून आले की पूर्व-वाचन आणि गणितामध्ये तात्पुरती संज्ञानात्मक वाढ होत असताना, सामाजिक विकास आणि सहकार्यावर हानिकारक परिणाम करते.  संशोधनात असेही दिसून आले आहे की घरच्या वातावरणाचा भविष्यातील निकालांवर प्रीस्कूलपेक्षा जास्त परिणाम होतो पुरावे आहेत की उच्च-गुणवत्तेची प्रीस्कूल शैक्षणिक विषयांमध्ये लवकर औपचारिक सूचना देण्याचा प्रयत्न करण्याऐवजी “खेळावर आधारित” असतात. “इतर मुलांसोबत खेळणे, प्रौढांपासून दूर, मुले स्वतःचे निर्णय कसे घेतात, त्यांच्या भावना आणि आवेगांवर नियंत्रण ठेवतात, इतरांच्या दृष्टिकोनातून पाहतात, इतरांशी मतभेद करतात आणि मित्र बनवतात,” डॉ. पीटर ग्रे, बोस्टनच्या मते महाविद्यालयाचे प्राध्यापक आणि खेळाच्या उत्क्रांतीचे तज्ज्ञ आणि मुलांच्या विकासात त्याची महत्त्वपूर्ण भूमिका. “थोडक्यात, खेळ म्हणजे मुले त्यांच्या आयुष्यावर ताबा घेणे कसे शिकतात.”

संदर्भ

“युरीडीस” (पीडीएफ). 9 ऑक्टोबर 2016 रोजी मूळ पासून संग्रहित (PDF). 25 मार्च 2017

स्टीफन्स, टेरेंस (28 नोव्हेंबर 2013). “प्रीस्कूल रिपोर्ट”. ChildCareIntro.com. 12 डिसेंबर 2013 रोजी मूळ पासून संग्रहित. 9 डिसेंबर 2013

टर्नर, मार्टिन; रॅक, जॉन पॉल (2004). डिस्लेक्सियाचा अभ्यास. Birkhäuser, ISBN 978-0-306-48531-2

डस्टमन, ख्रिश्चन; Fitzenberger, Bernd; माचीन, स्टीफन (2008). शिक्षण आणि प्रशिक्षणाचे अर्थशास्त्र. स्प्रिंगर, ISBN 978-3-7908-2021-8

सॅम्युएल लोरेन्झो नॅप (1846), महिला चरित्र: फिलाडेल्फियाच्या प्रतिष्ठित महिलांच्या सूचना: थॉमस वार्डल. p 230

मॅनफ्रेड बर्जर, “Kurze Chronik der ehemaligen und gegenwärtigen Ausbildungsstätten für Kleinkindlehrerinnen, Kindergärtnerinnen, Hortnerinnen … und ErzieherInnen in Bayern” संग्रहित 4 सप्टेंबर 2013 ‘वेकबॅक मशीन,’ दास हँडबू, दच हँडबू ‘मधील वेबॅक मशीनमध्ये. मार्टिन आर

वॅग, ओटो (मार्च 1975). “हंगेरीमधील इंग्रजी शिशु शाळेचा प्रभाव”. अर्ली चाइल्डहुडचे आंतरराष्ट्रीय जर्नल. 7 (1): 132–136. doi: 10.1007/bf03175934. एस 2 सीआयडी 145709106.

“न्यू लानार्क किड्स: रॉबर्ट ओवेन”. 15 ऑगस्ट 2010 रोजी मूळ पासून संग्रहित. 1 डिसेंबर 2013

“रॉबर्ट ओवेनच्या नवीन सोसायटीमध्ये शिक्षण: न्यू लानार्क इन्स्टिट्यूट आणि शाळा”. 23 जानेवारी 2013 रोजी मूळ पासून संग्रहित. 1 डिसेंबर 2013

“समाजवादी – कुरियर: रॉबर्ट ओवेन आणि न्यू लानार्क”. Socialist-courier.blogspot.co.uk. 29 जून 2012. 23 ऑक्टोबर 2013 रोजी मूळ पासून संग्रहित. 27 नोव्हेंबर 2013

वाइल्डर्सपिन, सॅम्युअल (1823). शिशु गरीबांना शिक्षणाचे महत्त्व. लंडन: डब्ल्यू. सिम्पकिन आणि आर. मार्शल, गोयडर, प्रिंटर. p 3.

बुडापेस्ट लेक्सिकॉन, 1993

हंगेरीमधील सार्वजनिक प्रीस्कूल शिक्षण: एक ऐतिहासिक सर्वेक्षण, 1980

“वॉटरटाउन हिस्टोरिकल सोसायटी”. वॉटरटाउन हिस्टोरिकल सोसायटी. 21 जून 2015 रोजी मूळ पासून संग्रहित. 21 जून 2015

ओल्सेन, एम.आय. 1955. “प्ले स्कूल आणि किंडरगार्टन्सचा विकास आणि अल्बर्टामध्ये या संस्थांच्या नमुन्याचे विश्लेषण. मास्टरचा प्रबंध, अल्बर्टा विद्यापीठ.”

लॅरी प्रोचनर, “कॅनडातील अर्ली एज्युकेशन अँड चाइल्ड केअरचा इतिहास, 1820-1966” कॅनडामधील अर्ली चाइल्डहुड केअर अँड एज्युकेशन (eds. लॅरी प्रोचनर आणि नीना होवे), व्हँकुव्हर: यूबीसी प्रेस, 2000

लॅरी प्रोचनर, कॅनडा, ऑस्ट्रेलिया आणि न्यूझीलंडमधील बालपण शिक्षणाचा इतिहास, यूबीसी प्रेस 2009

अर्ली इयर्स फ्रेमवर्क (पीडीएफ). स्कॉटिश सरकार. 2008. ISBN 978-0-7559-5942-6. 11 नोव्हेंबर 2010 रोजी मूळ पासून संग्रहित (PDF). 1 डिसेंबर 2013.

शेफर, स्टेफनी; कोहेन, ज्युली. (डिसेंबर 2000). लहान मुलांमध्ये गुंतवणूक करणे: अर्ली केअर आणि एज्युकेशनवरील संशोधन आपल्याला काय सांगते. नॅशनल असोसिएशन ऑफ चाइल्ड अॅडव्होकेट्स. 26 सप्टेंबर 2020 रोजी मूळ पासून संग्रहित. 26 सप्टेंबर 2020 .

हॅनफोर्ड, एमिली (ऑक्टोबर 2009). “प्रारंभिक धडे”. अमेरिकन रेडिओ वर्क्स. 14 जून 2011 रोजी मूळ पासून संग्रहित. 8 नोव्हेंबर 2009

पायाभरणीचा टप्पा: 3 ते 5 वयोगटातील मुलांसाठी शिक्षण 7 ऑगस्ट 2008 रोजी वेबॅक मशीनवर संग्रहित

3 ते 5 मुलांसाठी अभ्यासक्रम फ्रेमवर्क 3 ऑगस्ट 2010 रोजी वेबॅक मशीनवर संग्रहित

“वय योग्य अभ्यासक्रम, विकासात्मक टप्पे, आणि तयारी: माझे मुल काय शिकले पाहिजे आणि केव्हा”. 2 डिसेंबर 2013 रोजी मूळ पासून संग्रहित. 1 डिसेंबर 2013

“क्रिएटिव्ह लर्निंग सेंटर प्रीस्कूल डेकेअर चाइल्ड”. क्रिएटिव्ह लर्निंग सेंटर. 22 मार्च 2017 रोजी मूळ पासून संग्रहित. 21 मार्च 2017

“सिंगापूर मधील बाल संगोपन केंद्र | टॉप प्रीस्कूल”. कार्पे डायम.

जॉन, मार्था टायलर (एप्रिल 1986). “प्रीस्कूल संज्ञानात्मक वाढीसाठी हानिकारक असू शकते?”. .

“युनिव्हर्सिटी ऑफ कॅलिफोर्निया – यूसी न्यूजरूम | नवीन अहवाल मुलांच्या विकासावर प्रीस्कूलच्या देशव्यापी परिणामांची तपासणी करतो”.

ग्रे, पीटर. “शिकण्यासाठी मोफत,” मूलभूत पुस्तके 2016.

“उच्च कार्यक्षेत्र”. 3 डिसेंबर 2013 रोजी मूळ पासून संग्रहित.

वाट, अल्बर्ट; गेल, क्रिसान (जुलै 2009). शाळा यार्डच्या पलीकडे: समुदाय-आधारित भागीदारांसह प्री-के सहयोग (अहवाल). वॉशिंग्टन, डीसी: प्यू सेंटर ऑन द स्टेट्स.

लेविन आणि श्वार्ट्ज 2007, पी. 4.

लेविन आणि श्वार्ट्ज 2007.

मुलांवर संस्कार कसा करावा??

मुलांवर संस्कार कसा करावा??
सिनेमे बघून, टीव्ही बघून, युट्युब, इंस्टा वगैरेमुळे मुलं बिघडतात हे तद्दन खोटं तर आहेच शिवाय एकूण समाजाने आपली जबाबदारी झटकून टाकण्यासाठी मारलेली ही लोणकढी थाप आहे.
मुलांची जगण्याची रीत, नियम हे आजूबाजूच्या जगाविषयीच्या त्यांच्या अकलनावर अवलंबून आहे. हे आकलन मुलांनी केलेली कृती, त्या कृतीला मिळालेला प्रतिसाद, त्यांना आजूबाजूच्या जगाविषयी आलेले अनुभव यांवर अवलंबून असते.
उदाहरणार्थ आजूबाजूला वेळ पाळणारी, काटकसरीने जगणारी, स्वतःची दैनंदिन कामे करणारी कामे करणारी माणसे असतील तर मुलं पण तशीच होतात. मुलांना जर वैविध्यपूर्ण व समृद्ध अनुभव मिळाले तर त्यांच्या आकलनाचा आवाका देखील आपसूक वाढतो.
थोडक्यात मुलांच्या वागण्यावर दूरगामी परिणाम करणारी माणसं ही त्यांच्या जवळची माणसं असतात, आणि त्यांना आयुष्यभर लक्ष्यात राहणारे अनुभव हे त्यांच्या जवळच्या विश्वातील अनुभव असतात, सिनेमा आणि मालिकांमधील माणसं आणि अनुभव नव्हे!
म्हणूनच मुलांकडून जे वर्तन आपल्याला अपेक्षित आहे ते वर्तन आपण अंगिकरणे आणि त्यांना समृद्ध अनुभव मिळू शकतील असे वातावरण तयार करणे एवढा आणि एवढाच “संस्कार” आपण करू शकतो..
चेतन एरंडे.

#आपल्या परंपरा टिकाव्यात ही आपली जबाबदारी #social parenting काळाची गरज

#दिवाळी किल्ला. .
#आपले सण मुलांसाठी संधी
#आपल्या परंपरा टिकाव्यात ही आपली जबाबदारी
#social parenting काळाची गरज
#छोट्या कृती मोठे शिक्षण
#हसत खेळत शिक्षण
#quality time with kids
#स्वतःमधील मुल कायम जपा
महाराष्ट्रामध्ये दिवाळी मध्ये शिवाजी महाराजांचा किल्ला बनवण्याची परंपरा आहे . त्याअनुषंगाने मी आणि माझा मुलगा घरासमोर दरवर्षीच किल्ला बनवत असतो . परंतु दोन तीन वर्षापासून आम्ही सोसायटीच्या मुलांना बरोबर घेऊन किल्ला बनवत आहोत . सोसायटी मध्ये एक छोटा भारत वसलेला आहे विविध राज्यातील मुले असल्याने त्यांना आपल्या या परंपरेची माहीत नाही त्यामुळे रोज शिवाजी महाराज यांच्या विषयी ची एक गोष्ट आणि एका किल्ल्याची माहिती आणि त्याचबरोबर किल्ला तयार करण्याची तयारी असे दिवाळीच्या आधीच पंधरा दिवसांपूर्वीच सुरुवात केली गेली. .
सुरुवातीला सोसायटीच्या आवारात फेरफटका मारून गडासाठी कोणकोणत्या गोष्टी उपयोगात येऊ शकतील याची चाचपणी करणे , आजूबाजूला बांधकाम चालू आहे तिथून कोणत्या गोष्टी ,साहित्य मिळू शकेल हे नजरेने अचूक अंदाज घेत शोधणे या बाबी मुलांच्या सुरू झाल्या साहित्य मिळवताना त्या साहित्याचा वापर गडासाठी कसा कल्पकतेने करता येऊ शकेल याबाबत वेगवेगळी चर्चा करणे शिवाय साहित्य दुसऱ्याचे असेल तर परवानगी घेणे ,याबाबीची सुरुवात वय वर्ष 2ते 13वयोगटातील 12-15मुलांमध्ये सुरू झाले गडाचे काम सुरू झाले. .
मुलांचे रोजचे खेळ ही बदलले
मुले खेळताना तानाजी,बाजीप्रभू देशपांडे,मुघल,बाबर,शिवाजी,जीवा महाल,लाल महाल ,शहीतेखान,उदयभान,रायबा अशी नावे घेऊन विविध खेळ खेळू लागली. .
गडाची बांधणी करत असताना अंधारकोठड्या ,अंबरखाने ,उष्ट्रखाना
औषधीखाना ,रथखाना कडा,कडेलोटाची जागा,कलारगा ,कुरणे ,कुसू ,कोठी जिन्नसखाना
खंदक ,खासगी वस्तुसंग्रह गुहा ,
झरोकेकिंवाछिद्रे,जंग्या ,जामदारखाना ,टांके, तलाव, विहीर ,टोक ,ढालकाठी तट ,तवा ,थट्टी (पागा) ,दगडी जिने ,दरवाजे ,उपदरवाजे ,दिंडी दरवाजा ,चोर दरवाजा ,दारूची कोठारे ,देवड्या ,देवळे, समाध्या, स्मारकशिला, कबरी,धान्यकोठ्या,नगारखाना,पाऊलवाटा,पागा(थट्टी),पायथा ,पीलखाना ,पुस्तकशाळा ,पेठा,(पेठ-कारखाना),प्रवेशद्वार,प्रवेशमार्ग,फरासखाना,बागकारखाना,बारादरी,
बालेकिल्ला,बुरूज,भुयार,माची,
राजमंदिर,शिलेखाना,सडा ,सदर ,
सरपणखाना ,स्तंभ आणि दीपमाळा
इ किल्ल्याच्या विविध भागाची माहिती मुलांना करून दिली आणि त्याबाबतची माहिती व्हावी म्हणून गडावरही त्या त्या प्रकारचे किल्ल्याचे भाग करून नावे ही दिली त्यामुळे मुलांना इतिहासातील आणि गडाची सखोल माहिती झाली
मुलांनी गडावर एक रोप वे ही बनवला.
मुलाची कल्पनाशक्तीला वाव दिला व स्वतंत्र पने काही त्यांच्या वर जबाबदारी दिली तर मुले खूप काही गोष्टी करू शकतात .
मुलांना मुक्त पने माती,दगड,पाणी,रंग,मोठया च्या दृष्टीने जो कचरा असतो त्या गोष्टी मुलांना उपलब्ध करून दिल्या तर मुलांची प्रतिभा विकसित होण्यास मदत होते,सर्जनशील मुले अश्याच प्रकारे तयार होतात.अश्या छोट्या छोट्या कृती मुलामध्ये एकत्र काम करण्याची वृत्ती वाढवतात आणि त्याची जपवणूक करणे ही स्वतःची जबाबदारीही समजतात त्यामुळेच थोडा पाऊस पडला किंवा जोराचा वारा आला तर गडाला काही झाले की काय हे मुले स्वतः पुढाकार पाहत होती आणि परत परत पडलेल्या भाग,किंवा एखादी तटबंदी पुन्हा पुन्हा जाऊन लावत होती . ..
सजावट,दिवे लावणे पणती जपून ठेवणे याबाबी मुले आवडीने करत होती
अश्याप्रकरे आमचा दिवाळीचा किल्ला बनविला गेला..
@ स्वरदा खेडेकर
+25
Vishal Gholap, Manesha Sinha and 23 others
7 Comments
6 Shares
Like

Comment
Share

7 Comments

View 5 more comments

ती’ वयात येताना

ती’ वयात येताना…
15 वर्षांच्या नेहाच्या दप्तरात तिच्या बाबांना एका मुलाचे प्रेम पत्र सापडते.. नेहाचे बाबा अत्यंत काळजीत.. त्या अवस्थेत ती चिठ्ठी ते नेहाच्या आईला दाखवितात.. आई थोडी गंभीर होते परंतु ही चिठ्ठी आपल्याला सापडली आहे हे नेहाला न कळून देण्याबाबत व तिच्याशी रोजच्या प्रमाणे वागण्याबद्दल नेहाच्या बाबांना विनंती करते… दुसऱ्या दिवशी सकाळी, आई नेहाला आवडणाऱ्या गरमा गरम पोह्यांची डिश घेऊन तिच्या खोलीत जाते.
अभ्यास करत बसलेल्या नेहाला म्हणते; नेहा अभ्यास जरा बाजूला ठेव बरं आणि हे गरमगरम पोहे खात माझ्याशी मस्त गप्पा मार. नेहाशी गप्पा मारता मारता आई म्हणते. अगं नेहा; आता आपण दोघी मैत्रिणी झालोत. नेहा थोडी बावचळते. अगं तू मोठी झालीस ना आता.आज तुझी आई म्हणून नाही तर एक मैत्रीण म्हणून मला तुझ्याशी काही बोलायचं आहे. नेहाच्या चेहऱ्यावर थोडे प्रश्नार्थक भाव उमटतात.
“नेहा, ज्याप्रमाणे शरीरात बदल व्हायला सुरुवात होते त्याचप्रमाणे मानसिक आणि भावनिक बदलही सुरु होतात. छोट्याछोट्या गोष्टींचा राग यायला लागतो, आपली चीडचीड वाढते, कधी कधी खूप उदास वाटतं, एकटं वाटतं आणि खूप रडू येतं तर कधी कारण नसतानाही उगीच हसू येतं, आणि हो कधी कधी माझा आणि बाबाचाही राग येऊ शकतो हं तुला.. या सगळ्या बदलांबरोबरच वयात येताना अजून एक निसर्गतः मोठा बदल आपल्यात होत असतो तो म्हणजे आपल्याला विरुद्ध लिंगी व्यक्तींबद्दल आकर्षण वाटू लागतं; एखादी व्यक्ती इतकी आवडू लागते की आपण त्या आकर्षणलाच प्रेम समजून बसतो, पण बाळा या वयात जे होतं ते आकर्षण असतं.. प्रेम नसतं.. जसं एखाद्या मॉल मध्ये गेल्यावर आपल्याला चटकिनी एखादा ड्रेस आवडून जातो अगदी त्याचप्रमाणे एखादा मुलगा या वयातील मुलींना आवडू शकतो.
कोणाला त्याचं दिसणं, आवाज, डोळे तर कोणाला त्याची स्टाईल, त्याचं बोलणं आवडतं आणि मुलांच्या बाबतीतही अगदी असंच होतं असतं. थोडक्यात हे बाह्य आकर्षण असतं. या वयातील मुलामुलींचं शरीर व मन अजून परिपक्व झालेलं नसतं. कोणावर प्रेम करण्याइतकी प्रगल्भता अजून त्यांच्यात आलेली नसते. आज एक, तर उद्या कोणी दुसरीच व्यक्ती आवडू लागते.. या वयात मनही थोडं अस्थिर आणि चंचल झालेलं असतं.. कोणत्या गोष्टीला किती महत्व द्यावं तेच कळत नसतं.
थोडक्यात सांगायचं तर; जसं जेवणाच्या ताटात विविध पदार्थांचा समावेश असतो; अगदी तसंच आपलं आयुष्य म्हणजे जेवणाचं ताट आणि त्यातील पदार्थ म्हणजे आपले आई-वडील, नातेवाईक, मित्र मैत्रिणी, शाळा, आपल्याला प्रिय असणारी व्यक्ती, हे सगळे! हे सर्व आपल्या आयुष्याचा एक भाग आहेत ते म्हणजे आयुष्य नाही. परंतु ज्यावेळी आपण कोणा एका व्यक्तीलाच आयुष्य समजायला लागतो त्यावेळी अडचण निर्माण होते.
हे वय खूप नाजूक असतं गं बाळा. सगळं जग या वयात सुंदर दिसत असतं पण त्या सुंदरतेमागचं भयाण रूप मात्र दिसत नसतं.. या साठी सतत सावधान राहून या वयातील मुलांनी प्रवास केला पाहिजे, आकर्षणचा कितीही मोठा खड्डा या प्रवासात आला तरी तो चुकवून पुढे जाणंच फायद्याचं असतं. आकर्षणात अडकणं हा आपल्या ध्येयामधील खूप मोठा अडथळा असतो.
तो अडथळा आपल्या मार्गात येऊ नं देता आपण मार्गक्रमण करणं गरजेचं असतं. आपल्या आईचं हे सगळं बोलणं ऐकून नेहाला रडू अवरत नाही. ती उठून आईला कडकडून मीठी मारते आणि आतून आपल्या दप्तरातून ती चिठ्ठी आणून आईला दाखवत म्हणते; आई मी ही या खड्ड्यात पडणार होते गं; पण तू वाचवलंस मला.. आता कितीही मोठे खड्डे आले तरी मी ते सहज पार करू शकेन ही आता खात्री वाटते कारण आता या प्रवासात मी एकटी नाही तू ही आहेस माझ्याबरोबर..आई ही तिला जवळ घेऊन; आपण तिच्या बरोबर असल्याचा विश्वास तिला स्पर्शाने देते.
वयात आलेल्या प्रत्येक मुलांच्या पालकांचा त्यांच्याशी अत्यंत मोकळेपणाचा संवाद असणे गरजेचे असते.. या संवादाच्या अभावामुळेच बहुतांशी वयात आलेली मुले ही चुकीच्या दिशेने वाहवत जाण्याची शक्यता असते.. अनेक शंका, उत्सुकता यांनी त्यांना घेरून टाकलेले असते त्यामुळे त्यांच्या शकांचे निरसन व दमन झालेल्या उत्सुकतांचे शमन हे पालकांमार्फत योग्य पद्धतीने झाल्यास मुले त्यांचा टीन एजमधील प्रवास नक्कीच हसत खेळत पार करू शकतील..
– मृणाल घोळे मापुस्कर (लेखिका क्लिनिकल सायकॉलॉजिस्ट असून पंख संस्थेच्या समुपदेशक आहेत)

आईमुलीचं नातं

आईमुलीचं नातं

मला वाटतं, या साध्याशा दोन ओळीत आई मुलीच्या नात्याचं सारं सार सामावलं आहे.
पुत्र जन्मानं सामाजिक उंची लाभत असली तरी भावनांच्या हिंदोळ्यावर उंच उंच अनुभव देते ती कन्याच.
किती ही लाडाकोडानं जोपासा, पण मुलगा हा आपल्या विश्वात रमणारा, आपली वाट चालतांना कळत नकळत नाळेपासून वेगळा होणारा. अन् मुलगी? ती गगनाला गवसणी का घालेना, पतंगासारखी जोडली असते जमीनीशी, आपल्या जन्मदात्यांशी. सुरवातीची काही वर्षं पित्याकडे कल असणारी मुलगी, मोठी होता होता आईच्या कष्टांना, तिच्या भावनांना, तिच्या विचारसरणीला, तिच्या कुटुंबातल्या, समाजातल्या स्थानाला समजू लागते . स्त्री सुलभ कोमलता, कणव, माया, आणि आईबरोबरची एकरूपता यामुळे आईला समंजस सोबत देऊ लागते, आईची कड घेऊ लागते, आईची काळजी घेऊ लागते, ती कायमचीच.
म्हणूनच, जगात डावी ठरविली गेली आणि लेकीच्या भविष्याबद्दल जराशी साशंक असली, तरी ही, मुलीच्या जन्मानंतर आई आपल्या स्वत:च्या भावविश्वा बद्दल निश्चितच नि:शंक होते. दूर माहेरी सोडून आलेल्या आपल्या आई, बहिणी, मैत्रिणी या सर्वांसारखं ‘या हृदयीचे त्या हृदयी’ कळणारा कुणी तरी हक्काचा जीव आपल्याला जन्मभरासाठी लाभलाय, या विचाराने ती तरारून येते. मुलीच्या संगोपनात रमते, हिरीरीने तिला घडवते, सक्षम बनवते.
आपल्या या नाजुक गुलाब कळीचं टप्पोरं फुल व्हावं आणि त्याच्या घमघमटानं आसमंत दाटून जावा अशी मनिषा ती कायम उरात बाळगते. त्यानुसार तिची निगा राखते, तिला उत्तम खतपाणी पुरविते, उगाच वेड्या वाकड्या वाढणाऱ्या फांद्यांना छाटते आणि वेळप्रसंगी बोचऱ्या काट्यांचं कुंपण घालून तिची रक्षा ही करते. या सर्व प्रवासात कधी आनंदते, कधी चिंतातूर होते, कधी दु:खी होते तर कधी नाराज ही होते. पण, या संवर्धन सोहळ्याच्या विविध छटा सांभाळण्यातच तिचं आईपण खुलून येतंय हे ही ती जाणते. मायेनं ओथंबलेलं तिचं हृदय क्षणमात्र किती ही कठोर झालं तरी त्याला पुन्हा पुन्हा वात्सल्याचा फुटलेला पाझर ती आकंठ अनुभवते आणि आपल्या लेकी पर्यंत तो पोचवते ही.
या लोभस प्रवासात ती डोळे लावून बसलेली असते त्या दिवसाकडे, जेव्हा तिच्या लेकीची सावली तिच्यापेक्षा मोठी होते. लेक सुजाण, सुघड झाली याचे दाखले मिळू लागले की माय आपल्या कष्टांचं चीज झालं समजते. हरखून जाते. पण कोडकौतुक करण्याचा तिचा ओघ न संपणारा! आपलं दुखणं खुपणं, कुरकुरणारं शरीर, मरगळणारं मन साभाळते आणि लेकीसाठी आपला हुरूप जपून ठेवते. बहिणाबाईंच्या शब्दात सांगायचं तर ‘लेकीच्या माहेरासाठी माय सासरी नांदते…!’
आणि अशा या लेकीत गुंतलेल्या मातेला तिची छबि तसाच उबदार प्रतिसाद देते. एकीचं हसू दोन गाली पसरतं तर एकीचा आसू दोन गाली ओघळतो. या काळजाचे ठोके तिथे वाजतात तर या जीवाचं शल्य त्याला खुपतं. मग मोठेपणाचा अंगरखा पांघरून मुलगी आईला जवळ घेते, कधी शिकवते, कधी सल्ले देते, कधी कान टोचते, तर कधी नुसती शांतपणे तिचं हृद्गत ऐकून घेते. आपल्या विस्तारलेल्या पंखांखाली दुबळ्या होत जाणाऱ्या आईला सामावून घेते. हे हक्काचं पुन्हा नव्यानं मिळालेलं माहेरघर आंजारत गोंजारत आई समाधानानं शांत समईसारखी तेवत असते, स्निग्धता पसरत असते, तेलाचा शेवटचा थेंब संपेपर्यंत!

21 व्या शतकात तणावमुक्त पालक

21 व्या शतकात तणावमुक्त पालक

पालकांची व्याख्या काय आहे?
एक वास्तविक पालक म्हणजे जो आपल्या मुलांना त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वातील दोष दूर करण्यास आणि चांगले गुण आत्मसात करण्यास मदत करतो. तथापि, आजच्या पालकांना असे वाटते की महागड्या कपडे आणि खाण्यायोग्य वस्तू खरेदी करणे आणि कोचिंग क्लासेससाठी जास्त फी भरणे ही त्यांचे कर्तव्य आहे. त्यांना हे समजण्यास अपयशी ठरते की या गोष्टी मुलांना केवळ ऐहिक सुखांची इच्छा करतात. हे सुख त्यांच्यातील दोषांचे पालन करतात. म्हणूनच पालकांनी आपल्या मुलांना खरे शिक्षण देत आहे की नाही याचा अंतर्भाव केला पाहिजे. चांगल्या गुणांचे आकलन करण्यास मुलांना मदत करणे आणि अशा प्रकारे सुखी जीवन जगणे पालकांचे कर्तव्य आहे.

केवळ आनंदी पालकच आनंदी पिढी निर्माण करू शकतात
केवळ आनंदी पालकच आनंदी पिढी निर्माण करू शकतात. मुलांच्या मनावर चांगले संस्कार (अवचेतन प्रभाव) तयार करण्यासाठी पालक आणि मुलांमध्ये चांगले संवाद असणे आवश्यक आहे. केवळ तणावमुक्त पालकच आपल्या मुलांना तणावमुक्त जीवन जगण्यास शिकवू शकतात.

ते त्यांच्या मुलाशी सहज संवाद साधू शकतात. मुलांना नेहमीच तणावात असणार्‍या पालकांशी बोलण्यासारखे वाटत नाही. अशा पालकांकडे त्यांचे विचार, विचार आणि समस्या सांगत असल्यासारखे त्यांना वाटत नाही. म्हणूनच, पालकांनी तणावमुक्त राहणे आवश्यक आहे.

पालकांमध्ये ताणतणावाची कारणे
नेहमी भूतकाळात रहा
नकारात्मक चर्चा आणि दृष्टीकोन
मुलांसमोर आमच्या चुका स्वीकारत नाही
मुलांमध्ये दोष शोधण्याचा सतत प्रयत्न करीत आहे
मुलांशी बोलताना एखाद्याची वैयक्तिक प्रतिमा जतन करणे
प्राधिकृतपणे बोलणे
मुलांनाही त्यांच्यात दैवी तत्व आहे हे विसरून जा
प्रत्येक व्यक्तीचा स्वभाव वेगळा असतो
नीट समजावत नाही
मुलांशी संवाद नाही
उच्च अपेक्षा

1. नेहमी भूतकाळात रहाणे
ज्यांचे मन भूतकाळात रहात असते ते पालक आपल्या मुलांबरोबर संवाद साधू शकत नाहीत. मुले सहजपणे त्यांचे भूतकाळ विसरतात आणि नेहमीच वर्तमानात जगतात; म्हणूनच ते नेहमी आनंदी असतात. आम्ही भूतकाळातील घटना आणि घडलेल्या घटनांचे नेहमीच स्मरण करतो आणि भूतकाळात आलेल्या वाईट अनुभवांचे ओझे वाहून घेतो. म्हणून जेव्हा जेव्हा मुले आमच्याशी बोलण्याचा प्रयत्न करतात तेव्हा आम्ही त्यांना ऐकण्याची आणि समजून घेण्याची परिस्थिती नाही. म्हणूनच, आपण सद्यस्थितीत जगण्याचा नेहमी प्रयत्न केला पाहिजे.

२. नकारात्मक चर्चा व दृष्टीकोन
‘तुम्हाला काहीच माहित नाही’, ‘तुम्ही निरुपयोगी आहात’, अशी नकारात्मक विधाने मुलांना प्रचंड त्रास देते. शारीरिक जखम बरी होतात, पण एखाद्याच्या मनावर झालेली इजा सहज बरे होत नाही. म्हणूनच मुलांशी बोलताना आपण नेहमीच आपल्या दृष्टीकोन आणि भाषणात सकारात्मक असले पाहिजे. आमची चर्चा अशी असावी की यामुळे मुलांना प्रोत्साहन मिळावे.

3 मुलांसमोर आमच्या चुका न स्वीकारणे
आपल्या चुका मान्य केल्याने आपल्या मनावरील ताण कमी होतो. मुले आपल्याबद्दल आदर वाढवतात. मुले आपल्या पालकांची तोतयागिरी करण्याचा प्रयत्न करीत असल्याने, तेदेखील त्यांच्या चुका प्रामाणिकपणे स्वीकारण्यास शिकतात. जेव्हा आपण आपल्या चुका लपवतो तेव्हा आपण तणावग्रस्त होतो. मुलांना आपल्या सर्व चुका कळतात. म्हणून, जेव्हा आम्ही आमच्या चुका स्वीकारत नाही, तेव्हा त्यांना वाटते, ‘माझे आई वडील त्यांच्या चुका स्वीकारत नाहीत तर मग मी का करावे?’ यामुळे मुले व पालक यांच्यात सूक्ष्म कलह वाढतो.

4. मुलांमध्ये दोष शोधण्याचा सतत प्रयत्न करत असतो
जर आपण आमच्या मुलांमध्ये सतत त्रुटी शोधण्याचा प्रयत्न केला तर आम्ही नेहमीच तणावपूर्ण राहू. त्याऐवजी आपण त्यांचे चांगले गुण लक्षात घेण्याचा प्रयत्न केला पाहिजे आणि त्यांची ओळख पटवून दिली पाहिजे. परिणामी, मुलेदेखील वेळ घालवताना त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वातील दोषांची जाणीव करून घेतात आणि त्यांचा नाश करण्याचा प्रयत्न करतात. जर आपण आपल्या मुलांमध्ये दोष शोधण्याऐवजी त्यांच्या सद्गुणांकडे नजर टाकली तर आपण नेहमीच आनंदाच्या स्थितीत राहू.

5 मुलांशी बोलताना एखाद्याची वैयक्तिक प्रतिमा जतन करणर्‍याच पालक मुलांशी बोलतानाही समाजातील त्यांच्या पदाविषयी आदर राखून त्यांची प्रतिमा जपण्याचा काळजी घेतात. पालकांनी आपल्या मुलांना समाजात असलेल्या स्थानाबद्दल अभिमान बाळगल्यास मुले त्यांच्याशी कधीही संवाद साधू शकणार नाहीत. अशा परिस्थितीत पालक ताणतणावाखाली असतात आणि मुले त्याकडे दुर्लक्ष करतात. पालकांनी त्यांच्या कारकीर्द आणि समाजातील त्यांचे स्थान विसरून आपल्या मुलांसह नैसर्गिकरित्या वागले पाहिजे. तरच ते आनंदी राहू शकतील आणि कार्यक्षमतेने त्यांच्या मुलांना वाढवू शकतील.

6. अधिकृतपणे बोलणे
जेव्हा त्यांचे पालक त्यांच्याशी अधिकृतपणे बोलतात तेव्हा मुलांना ते आवडत नाही. अधिकाराने बोलण्याऐवजी आपण त्यांच्याशी प्रेमळपणे बोलले पाहिजे. आम्हाला अधिकृतपणे सांगितलेली कोणतीही गोष्ट स्वीकारण्यासारखे वाटत नाही. अशा प्रकारे आपण हे लक्षात ठेवले पाहिजे की, अधिकृतपणे बोलण्यामुळे तणाव होतो, तर प्रेमळ बोलण्याने आनंद होतो.

7 आपल्या मुलांनाही दैवी तत्त्व आहे हे विसरून जा
मुलांशी संवाद साधताना आपण नेहमी हे लक्षात ठेवले पाहिजे की प्रत्येक मुलामध्ये त्याच्यात दैवी तत्त्व असते. त्यांच्याशी बोलताना त्यांच्यातील दैवी तत्त्वाचा आदर करा. म्हणून, मुलांबरोबर बोलताना असे समजू नका की आपण एखाद्या व्यक्तीशी बोलत आहात. त्याऐवजी विचार करा की आपण दैवी तत्त्वाशी बोलत आहात. हे तणाव दूर करण्यात मदत करेल आणि आनंद अनुभवण्यास मदत करेल.
8 व्यवस्थित स्पष्टीकरण देत नाही
मुलांना सर्व काही व्यवस्थित समजावून सांगायला हवे. मुलांशी बोलताना आपण त्यांच्या पातळीवर जाणे आवश्यक आहे; तरच मूल आमचा आदर करेल आणि ऐकेल. अशा प्रकारे, जर मुल 1 ला इयत्तेत असेल तर पालकांनी त्या पातळीवर त्याच्याशी संवाद साधावा. तथापि, अहंकारामुळे, पालक त्यांच्याशी बोलत असताना मुलांच्या पातळीवर जाण्यास अनिच्छुक असतात आणि म्हणूनच मुले त्यांचा आदर करण्यास आणि ऐकण्यात अयशस्वी ठरतात. यामुळे त्यांच्या मनात तणाव निर्माण होतो. पालकांनी हे समजून घेतले पाहिजे की मुलांच्या पातळीवर जाऊन त्यांच्याशी संवाद साधल्यास ते त्यांचे तणाव कमी करू शकतात

9 मुलांशी संवाद नाही
मुलांना होणार्‍या अडचणी ऐकण्यासाठी कोणीही उपलब्ध नाही. पालक त्यांच्या कामात व्यस्त असतात, तर शिक्षकांना त्यांचा अभ्यासक्रम पूर्ण करण्याची चिंता असते. परिणामी मुले मानसिक गोंधळात पडतात. ते त्यांच्या पालकांबद्दलचा आदर आणि विश्वास गमावतात. मुले त्यांचे म्हणणे ऐकत नाहीत म्हणून पालकांवर ताण येतो. प्रासंगिक चर्चा त्यांना एकत्र आणते. म्हणूनच, पालकांनी दररोज किमान 15 मिनिटे मुलांशी सहजपणे बसून बोलणे आवश्यक आहे. यामुळे तणाव कमी करण्यात मदत होईल आणि परिणामी आनंद होईल.

10. उच्च अपेक्षा
जेव्हा आपण त्यांच्या मनात आपल्या अपेक्षेनुसार चर्चा करतो तेव्हा मुलांना ते आवडत नाही. त्यांचा अहंकार खूपच कमी असल्याने त्यांना त्वरित अपेक्षांची स्पंदने लक्षात येतात. कोणतीही अपेक्षा न ठेवता आपण त्यांच्याशी बोलले पाहिजे. जेथे प्रेम नसते तेथे प्रेम असते. अशा प्रकारे, ‘माझा मुलगा माझ्या म्हातारपणात माझी काळजी घेईल, तो समाजात माझी प्रतिष्ठा कायम ठेवेल आणि वाढवेल’, अशी अपेक्षा करण्याऐवजी ‘देव नेहमीच माझी काळजी घेईल.’ असा विचार केला पाहिजे.

“वेळेआधी पाळी आणि पालकांची धावपळ!!”

“वेळेआधी पाळी आणि पालकांची धावपळ!!”

त्यादिवशी ऑपरेशन थिएटर च्या बाहेर आले आणि फोन चेक केला तर माझ्या चुलत भावजयीचे एक्दसम पाच मिस्ड कॉल्स दिसले.
एकदम काय झालं म्हणून मी लगेच फोन केला तर रडतच होती फोनवर..!
” अग सानू ची पाळी सुरू झालीय असं वाटतंय मला..आत्ता कुठे आठ वर्षाची आहे ग ती!!असं कसं झालं?काय करू सुचत नाहीये मला..!”
तिला शांत करून लगेच क्लिनिक मध्ये घेऊन यायला सांगितलं.
क्वचित कधीतरी छोट्या मुलींमध्ये योनीमार्गाजवळ काही इजा झालेली असू शकते किंवा लघवीच्या संसर्गामुळे लघवीमध्ये रक्त दिसू शकतं .कोणी या बालिकांना लैंगिक त्रास दिलेला नाही ना हेही तपासून बघावे लागते. Continue Reading

डिकोडिंग

पहले बच्चों को सूजी, मैदा और आटे में भेद करना सिखाइये

पहले बच्चों को मूंग, मसूर, उडद, चना और अरहर पहचानना सिखाइये

पहले बच्चों को मख्खन, घी, पनीर, चीज़ के बीच अंतर और उन्हें बनाने की जानकारी सिखाइये

पहले बच्चों को सोंठ और अदरक, अंगूर और किशमिश, खजूर और छुहारे के बीच का अंतर सिखाइये

पहले बच्चों को दालचीनी, कोकम, राई, सरसों, जीरा और सौंफ पहचानना सिखाइये

पहले बच्चों को आलू, अदरक, हल्दी, प्याज और लहसुन के पौधे दिखाइये

पहले बच्चों को मेथी, पालक, चौलाई, बथुआ, सरसों, लाल भाजी में फर्क सिखाइये

पहले बच्चों को फलों से लदे पेड़ों, फूलों की बगिया दिखाइए

पहले बच्चे को गाय, बैल, सांड का फर्क सिखाओ, गधे, घोड़े और ख़च्चर में अंतर समझाओ

पहले बच्चों को दिखाएं कि गाय, भैंस और बकरी से दूध कैसे दुहा जाता है।

पहले बच्चों को कीचड़ और मिट्टी में उलट पुलट होना सिखाइये, बरसात में भीगना और गर्मियों में पसीने से तरबतर होना सिखाइये

पहले बच्चों को बुजुर्गों के पास जाना, उनसे बातें करना, उनके साथ खेलना और मस्ती करना सिखाइये

बड़ों से तमीज़ से बात करना और घर के काम धाम में माँ-पिता का सहयोग करना सिखाइये

इन सब के बगैर आप बच्चों को कोडिंग सिखाना चाह रहे हैं तो आपका बच्चा ATM बनेगा, समस्याओं का

व्हाइटहैट जूनियर की जल्दी क्या है? कोडिंग भी सीख लेंगे, पहले डिकोडिंग तो कर लें, अपने आस-पास की…बचपन को ज़िंदा रखें, मरने न दें। हाथ जोड़कर निवेदन है।

डॉ अतुल अग्रवाल
बाल्य एवं शिशु रोग विशेषज्ञ

*बालपण करपवू नका!* – _भाऊसाहेब चासकर_

*बालपण करपवू नका!*
– _भाऊसाहेब चासकर_
राज्यात इयत्ता पहिलीच्या प्रवेशासाठीचे वय यंदा सहा वर्षे ठेवले आहे. त्यामुळे महाराष्ट्रातील विद्यार्थी राष्ट्रीय पातळीवरील काही प्रवेश परीक्षांपासून वंचित राहतात किंवा एक वर्ष उशिराने पात्र ठरतात. पहिलीत प्रवेशासाठीचे वय सहा वर्षे केल्याने मुलांचे नुकसान होते. ते पाच वर्षे करावे, असा पवित्रा घेत एका पालकाने याला आव्हान देणारी ऑनलाइन याचिका दाखल केली आहे. रवींद्र देशपांडे यांनी राष्ट्रपतींना पत्र लिहिले आहे. ऑनलाइन पिटिशनच्या माध्यमातून ते लोकसहभाग मिळवत आहेत. अनेक पालकांना त्यांचे मुद्दे पटत आहेत. या सगळ्या पार्श्वभूमीवर आता पुन्हा एकदा शाळाप्रवेशाचे वय नेमके किती असावे, याविषयी चर्चा सुरू झाली आहे. या चर्चेला अनेक कंगोरे, आयाम आहेत. त्याची चर्चा व्हायला हवी. Continue Reading

सुप्त मनातील विचार

सुप्त मनातील विचार

आपल्या शरीरात सतत काहीतरी घडत असते. आतडी हालचाल करीत असतात, हृदयाची गती कमीजास्त होत असते. आपल्या जागृत मनाला हे काहीच जाणवत नसते. मेंदूचा एक भाग ‘अमायग्डला’ मात्र हे सतत जाणत असते. शरीरातील या संवेदना सुप्त मनाचा भाग आहेत असे आपण म्हणू शकतो. भावना निर्माण होतात त्या वेळी शरीरात बदल होतात. त्यामुळे या संवेदना अधिक तीव्र होतात. असे असून देखील भीती वगळता अन्य भावनांच्या संवेदना आपल्याला फारशा जाणवत नाहीत. Continue Reading