Back to Top

Category: वाचन कट्टा

पूर्व प्राथमिक शिक्षण

पूर्व प्राथमिक शिक्षण

पूर्व प्राथमिक शिक्षण, बालपणाच्या सुरुवातीच्या टप्प्यांत शिक्षण, बालपणात प्रारंभ आणि प्राथमिक शाळेत प्रवेश केल्यावर सुमारे पाच, सहा, किंवा सात वर्षांच्या वय

शिक्षणासाठी संस्थात्मक व्यवस्था जगभरात मोठ्या प्रमाणात बदलतात, जसे संस्थांना लागू केलेली नावे. सामान्यत: अर्भकांच्या काळजीसाठी केंद्राला दिलेल्या अटी – लहानपणाच्या पहिल्या टप्प्यातील (सुमारे तीन महिने ते तीन वर्षे वयाची) – अर्भक शाळा, डे केअर, डे नर्सरी आणि क्रेच , सर्वात सामान्य म्हणजे  नर्सरी शाळा आणि बालवाडी. सामान्यतः,बालवाडीच्या आधी (चार किंवा पाच ते सहा वयोगटांसाठी) , जे शालेय वयाच्या मुलांसाठी आहे ज्यांना पुरेसे परिपक्व मानले जात नाही आणि म्हणून ते प्राथमिक शाळेसाठी एक प्रकारची तयारी शाळा म्हणून काम करतात. बालवाडी प्राथमिक शिक्षणाचा एक भाग मानली जाते.

 

पूर्व प्राथमिक शिक्षण इतिहास

आधुनिक काळातील बालपण शिक्षणाच्या  जोडलेले नाव म्हणजे जोहान फ्रेडरिक ओबर्लिन, वाल्डर्सबॅकमधील अल्साटियन लुथरन पाद्री, ज्यांनी 1767 मध्ये प्रथम सॅले डी’आसाइल शिशु शाळा, त्यांचे पालक शेतात काम करत असताना खूप लहान मुलांची काळजी आणि शिक्षणासाठी. इतर शिक्षकांनी त्याच्या शिशु शाळेचे अनुकरण करण्यास सुरुवात केली-लिप्पे-डेटमोल्ड, बर्लिन, कैसरवर्थ, पॅरिस आणि इतरत्र. फ्रान्समध्ये, 1833 मध्ये सॅलस डी असाइल खाजगी ते राज्य-समर्थित संस्थांमध्ये बदलले जेव्हा त्यांना राष्ट्रीय शैक्षणिक प्रणालीचा भाग बनवण्यात आले. नंतर, त्यांचे नाव अधिकृतपणे इकोल्स मॅटरनेल्स असे बदलण्यात आले.

युरोपियन खंडावरील शिशु-शालेय चळवळीच्या दृष्टीने स्वतंत्रपणे, स्कॉटिश सुधारक रॉबर्ट ओवेन यांनी 1816 मध्ये त्यांच्या मॉडेल समुदायामध्ये न्यू लानार्क इन्स्टिट्यूट फॉर द फॉर्मेशन ऑफ कॅरेक्टरची स्थापना केली. हे त्याच्या कापूस गिरण्यांमधील कामगारांच्या अंदाजे 100 मुलांना सेवा देते, मुख्यतः 18 महिने ते 10 वर्षे वयोगटातील; आणि 2 ते 5 वर्षांच्या मुलांसाठी स्वतंत्र शिशु वर्ग होते, ज्यांनी त्यांचा अर्धा वेळ शिक्षणामध्ये आणि अर्धा मनोरंजनात घालवला.

एक ते सहा वर्षांच्या मुलांची काळजी घेत होती. त्याने साध्या जिम्नॅस्टिक हालचाली, हाताचे व्यायाम, हाताला टाळ्या वाजवून आणि हालचाली मोजून सुरुवात केली.  धडे पाठ, अंकगणित सारण्या, इ.… वॉट्स दैवी आणि नैतिक गाणी आणि तत्सम स्तोत्रे लवकरच झाली, आणि मुले त्यांच्या बासरीच्या साथीने त्यांना गाण्यात कधीही कंटाळले नाहीत. त्याने छोट्या लोकांना साध्या वस्तूचे धडे दिले ज्यात त्यांनी बहुतेक बोलणे केले आणि निरीक्षण करणे आणि वर्णन करणे शिकले.

बालवाडीचे जर्मन संस्थापक फ्रेडरिक फ्रोबेल यांच्याबरोबर, बालपणातील अध्यापनशास्त्राचा पहिला पद्धतशीर सिद्धांत उद्भवला: लवकर शिक्षण घेण्याऐवजी बेबीसिटिंग किंवा सामाजिक परोपकाराचा एक प्रकार विचारात घेण्याऐवजी किंवा केवळ प्रौढ भूमिकांच्या तयारीचा कालावधी विचारात घेण्याऐवजी, फ्रोबेलने बालपण पाहिले एक विशेष टप्पा म्हणून विकास ज्या दरम्यान मुल खेळाद्वारे स्वतःला व्यक्त करतो. मुलांचे नाटक ही शोध आणि ओळखण्याची एक प्रक्रिया होती ज्याने मुलाला निसर्गातील गोष्टींची एकता, तसेच विविधता शिकवली. या शैक्षणिक परिसराने फीलबेलच्या शिक्षण संस्थेला केइलहाऊ (1816 मध्ये स्थापन केलेले) मार्गदर्शन केले, परंतु जवळच्या बॅड ब्लॅन्केनबर्ग येथे 1837 पर्यंत त्याने आपली पहिली शिशु शाळा उघडली, ज्याला त्याने नंतर बालवाडी किंवा “मुलांसाठी बाग” म्हटले. तेथे त्याने भौमितिक प्लेथिंग्ज  आणि विविध व्यायाम किंवा व्यवसाय, जसे की दुमडणे, कापणे आणि विणणे, मुलांसाठी प्रतीकात्मक रूपे वास्तविक किंवा गतिशील बनवणे तयार केले. फ्रोबेलचा असा विश्वास होता की लहान मुल औपचारिक शिक्षणाद्वारे नव्हे तर खेळ आणि अनुकरण, “स्वयं-क्रियाकलाप” द्वारे चांगले शिकले. 1852 मध्ये फ्रोबेलच्या मृत्यूनंतर 25 वर्षांच्या आत, बालवाडीची स्थापना ऑस्ट्रिया, बेल्जियम, कॅनडा, जर्मनी, ग्रेट ब्रिटन, हंगेरी, जपान, नेदरलँड्स, स्वित्झर्लंड आणि युनायटेड स्टेट्स या प्रमुख शहरांमध्ये झाली.  शाळेत मुलांना त्यांच्या स्वतःच्या शिक्षणाच्या साधनांच्या शोधात सहयोगी बनण्यास प्रवृत्त केले गेले – वास्तविकता (वास्तविक जीवनातील वस्तू) तसेच फ्रोबेलियन प्रतीकात्मक वस्तू तपासण्यासाठी.त्याचप्रमाणे लहान मुलाच्या नैसर्गिक आवेगांचे पालनपोषण किंवा अनुकूलपणे शोषण करण्याशी संबंधित – संरक्षित, विधायक मार्गाने – पूर्व प्राथमिक शिक्षणातील सर्वात प्रसिद्ध व्यक्तींपैकी एक होती, मारिया मॉन्टेसरी, ज्यांनी 1899 मध्ये सांस्कृतिकदृष्ट्या वंचित आणि मानसिकदृष्ट्या कमतर मुलांसह शैक्षणिक समस्यांचा अभ्यास सुरू केला. ,

पूर्व प्राथमिक  शिक्षण   2 ते 5 वर्षांचे- नर्सरी शाळेत आयोजित; मूल विकासात्मकदृष्ट्या योग्य आहे की नाही याच्याशी तत्परतेचा संबंध   आहे, पॉटी प्रशिक्षण हा एक मोठा घटक आहे, म्हणून मूल 2 वर्षांच्या वयातच प्रारंभ करू शकते. नर्सरी शाळेत शिकणाऱ्या कोणत्याही मुलासाठी पूर्व प्राथमिक शिक्षण महत्वाचे आणि फायदेशीर आहे कारण ते मुलाला सामाजिक संवादाद्वारे एक प्रमुख सुरुवात देते. संज्ञानात्मक, मनोसामाजिक आणि शारीरिक विकास-आधारित शिक्षणाद्वारे तील मूल पूर्व प्राथमिक  शिक्षण   त्यांच्या वातावरणाबद्दल आणि इतरांशी मौखिक संवाद कसा साधायचा हे शिकेल. मुले खेळ आणि संप्रेषणाद्वारे त्यांच्या सभोवतालचे जग कसे कार्य करतात ते शिकतात.

प्री-के (किंवा प्री-किंडरगार्टन) 4 ते 5 वयोगटातील-नर्सरी शाळेत आयोजित आणि मुलांसाठी पूर्व-प्राथमिक शाळांमध्ये प्रवेश सुधारण्यासाठी एक उपक्रम आहे. मुलाला रंग, संख्या, आकार वगैरे शिकवण्यापेक्षा बरेच काही आहे.

बालवाडी  5 ते 6 वर्षे वयाची- नर्सरी स्कूल आणि/किंवा काही प्राथमिक प्राथमिक शाळांमध्ये आयोजित; जगाच्या अनेक भागात  हे औपचारिक शिक्षणाच्या पहिल्या टप्प्यांचा संदर्भ देते.

आधुनिक सिद्धांत

20 व्या शतकात नर्सरी शाळा आणि पूर्व प्राथमिक  शिक्षणाच्या इतर संस्थांचा प्रसार अनेक घडामोडींवरून शोधला जाऊ शकतो: (1) बालपणात एक नवीन वैज्ञानिक रस, परिणामी मानसशास्त्र, औषध, मानसोपचार आणि शिक्षण क्षेत्रातील अनुप्रयोगांमुळे ; (2) मुलांचे मार्गदर्शन आणि पालक शिक्षणाचे महत्त्व ओळखणे; आणि (3) काम करणा -या मातांच्या मुलांच्या देखरेखीसाठी आधीच स्थापन केलेल्या डे नर्सरीचे शैक्षणिक कार्यक्रम सुधारण्यासाठी व्यक्ती आणि एजन्सीचे प्रयत्न.  बालपणाच्या शिक्षणाच्या काही आधुनिक विचारांचा विचार करणे फायदेशीर आहे.

 

जीन पियागेट आणि त्याच्या अनुयायांचे विकासात्मक मानसशास्त्र हे एक मोठे योगदान आहे, ज्यांना खात्री आहे की मुले बौद्धिक विकासाच्या नियमित टप्प्यातून पुढे जातात. पहिले दोन कालावधी – सेन्सरिमोटर इंटेलिजन्स (जन्मापासून ते वयाच्या दोन वर्षांपर्यंत) तसेच प्रतिनिधी बुद्धिमत्ता (दोन ते सात किंवा आठ पर्यंत) – लहानपणाच्या क्षेत्राशी संबंधित. पहिल्या टप्प्यात (सेंसरिमोटर) बालक त्याच्या स्नायूंचा आणि इंद्रियांचा वापर बाह्य वस्तू आणि घटनांना सामोरे जाण्यासाठी शिकतो, जेव्हा त्याची भाषा तयार होऊ लागते. तो हाताळण्यासही सुरुवात करतो आणि जाणतो की गोष्टी त्याच्या अस्तित्वाच्या आणि स्पर्शाच्या पलीकडे असल्या तरीही अस्तित्वात आहेत. तो “प्रतीकात्मक” (शब्द किंवा हावभावाने गोष्टींचे प्रतिनिधित्व करणे) देखील सुरू करतो. दुसऱ्या टप्प्यात मुलाला सर्वात मोठी भाषा वाढ अनुभवते; शब्द आणि इतर चिन्हे बाह्य जगाचे आणि आतील भावनांचे प्रतिनिधित्व करण्याचा एक मार्ग बनतात. या टप्प्यावर मुलाचे समायोजन चाचणी आणि त्रुटीद्वारे शिकण्यावर अवलंबून असते, परंतु तो अंतर्ज्ञानाने गोष्टी व्यवस्थापित करतो. तो तार्किक आणि गणिती संबंध (गट, आकार, प्रमाण आणि गुण) आणि स्थानिक आणि ऐहिक संबंध यांसारखे प्रतीकात्मकता आणि प्राथमिक प्रकारचे संबंध एकत्र करू लागतो. लहान मुलामध्ये संज्ञानात्मक शिक्षण प्रक्रिया आणि संकल्पना निर्मितीचे महत्त्व ओळखण्यासाठी पायगेटच्या सिद्धांताने पाया घातला. पियाजेटने आवश्यक कौशल्ये शिकण्यासाठी अनुकूल वातावरणाचे महत्त्व सांगितले.

नर्सरी शाळा आणि किंडरगार्टन्सची प्रमुख चिंता म्हणजे भाषा विकास. बहुतेक अन्वेषक सहमत आहेत की जेव्हा मुलाने वापरलेल्या शब्दांशी अर्थपूर्ण संबंध जोडण्यास सुरुवात केली तेव्हा खरे भाषण सुरू होते (एक लहान मूल जो मामा शब्दाचा अर्थ समजून घेतल्याशिवाय त्याचे अनुकरण करतो तो खऱ्या भाषणात गुंतत नाही). दोन ते सहा वर्षांच्या मुलासाठी, मौखिक भाषण हे एक प्रमुख कार्य आहे, ज्यामध्ये अभिव्यक्ती आणि आकलन दोन्ही समाविष्ट असतात. सुमारे चार वर्षांच्या वयात त्याने आपल्या भाषेच्या पद्धतशीर व्याकरणाच्या मूलभूत गोष्टींवर प्रभुत्व मिळवले आहे. वयाच्या सहाव्या वर्षापर्यंत सरासरी मुलाने त्याच्या शब्दसंग्रहात सुमारे 2,500 शब्दांची वाढ केली आहे – त्याच्या पर्यावरणाच्या गुणवत्तेवर आणि विशेषत: प्रौढांची मुलाशी संबंध ठेवण्याची इच्छा यावर अवलंबून. अनेक अभ्यास असे दर्शवतात की अनाथ आश्रमासारख्या अव्यवस्थित संस्थेतील अगदी लहान मूल सामान्य कुटुंब सेटिंगमध्ये समान वयाच्या मुलांच्या मागे भाषेच्या विकासात मागे पडते. बालपणाच्या सुरुवातीच्या शिक्षणाच्या अनेक कार्यांपैकी एक म्हणजे सर्व मुलांसाठी प्राथमिक भाषा कौशल्यांचे प्रशिक्षण देणे, परंतु विशेषतः ज्यांना भरपाईच्या कामाची आवश्यकता आहे. त्यांचे आकलन आणि भाषण सुधारण्यासाठी, ऐकण्याचे आणि भाषेचे खेळ आहेत. ज्या शिक्षकांना शैक्षणिक खेळ यशस्वी शिकवण्याचे साधन वाटतात ते असा दावा करतात की ते मुलांच्या शिकण्यात रस वाढवतात.

पूर्व प्राथमिक  शिक्षणाच्  विकास क्षेत्रे

भारतीय प्रीस्कूलमधील हस्तकला, ​

बालपण शिक्षण

शिक्षणाची सर्वात महत्वाची वर्षे जन्मापासूनच सुरू होतात.  मुलाच्या आयुष्याची पहिली तीन वर्षे भाषा अधिग्रहण, सामाजिकीकरण आणि शिकण्याच्या दृष्टिकोनाचा पाया उभारण्यासाठी महत्त्वपूर्ण असतात. सुरुवातीच्या वर्षांमध्ये आणि विशेषत: पहिल्या 3 ते 5 वर्षांमध्ये, मनुष्य बरीच माहिती शोषून घेण्यास सक्षम असतो. सुरुवातीच्या वर्षांमध्ये मेंदू सर्वात वेगाने वाढतो. उच्च-गुणवत्तेचे आणि चांगले प्रशिक्षित शिक्षक आणि विकासात्मक-योग्य कार्यक्रमांसह  मुलांसाठी शिक्षण परिणाम सुधारण्यावर दीर्घकालीन परिणाम होऊ शकतो. वंचित विद्यार्थ्यांसाठी याचा परिणाम अधिक स्पष्टपणे दिसून येतो, म्हणजे निरोगी अन्न, सामाजिकीकरण, पुस्तके आणि खेळाच्या संसाधनांमध्ये फार कमी किंवा प्रवेश नसलेल्या गरीब पार्श्वभूमीतून येणारी मुले.

# शिक्षण समाविष्ट असलेल्या विकासाची क्षेत्रे बदलतात.

#वैयक्तिक, सामाजिक, आर्थिक आणि भावनिक विकास

#संप्रेषण (सांकेतिक भाषेसह), बोलणे आणि ऐकणे

#जागतिक ज्ञान आणि जागतिक समज

#सर्जनशील आणि सौंदर्याचा विकास

#गणिताची जाणीव

#शारीरिक विकास

#शारीरिक स्वास्थ्य

#खेळा

#स्व-मदत कौशल्ये

#सामाजिक कौशल्ये

#वैज्ञानिक विचार

#साक्षरता

प्रशासन, वर्ग आकार, विद्यार्थी-शिक्षक गुणोत्तर, सेवा, प्रक्रिया (वर्गातील वातावरणाची गुणवत्ता, शिक्षक-बाल संवाद, इत्यादी) आणि संरेखन (मानके, अभ्यासक्रम, आकलन) घटकांचे मानदंड पाळतात. अभ्यासक्रम वेगवेगळ्या वयोगटांसाठी डिझाइन केलेले आहे. उदाहरणार्थ, 10 पर्यंत मोजणे साधारणपणे चार वर्षांच्या वयानंतर होते.

काही अभ्यास  पूर्व प्राथमिक  शिक्षणाच्या च्या फायद्यांवर विवाद करतात,   की पूर्व प्राथमिक  शिक्षण संज्ञानात्मक आणि सामाजिक विकासासाठी हानिकारक असू शकते. यूसी बर्कले आणि स्टॅनफोर्ड विद्यापीठाने 14,000 प्रीस्कूलवर केलेल्या अभ्यासातून असे दिसून आले की पूर्व-वाचन आणि गणितामध्ये तात्पुरती संज्ञानात्मक वाढ होत असताना, सामाजिक विकास आणि सहकार्यावर हानिकारक परिणाम करते.  संशोधनात असेही दिसून आले आहे की घरच्या वातावरणाचा भविष्यातील निकालांवर प्रीस्कूलपेक्षा जास्त परिणाम होतो पुरावे आहेत की उच्च-गुणवत्तेची प्रीस्कूल शैक्षणिक विषयांमध्ये लवकर औपचारिक सूचना देण्याचा प्रयत्न करण्याऐवजी “खेळावर आधारित” असतात. “इतर मुलांसोबत खेळणे, प्रौढांपासून दूर, मुले स्वतःचे निर्णय कसे घेतात, त्यांच्या भावना आणि आवेगांवर नियंत्रण ठेवतात, इतरांच्या दृष्टिकोनातून पाहतात, इतरांशी मतभेद करतात आणि मित्र बनवतात,” डॉ. पीटर ग्रे, बोस्टनच्या मते महाविद्यालयाचे प्राध्यापक आणि खेळाच्या उत्क्रांतीचे तज्ज्ञ आणि मुलांच्या विकासात त्याची महत्त्वपूर्ण भूमिका. “थोडक्यात, खेळ म्हणजे मुले त्यांच्या आयुष्यावर ताबा घेणे कसे शिकतात.”

संदर्भ

“युरीडीस” (पीडीएफ). 9 ऑक्टोबर 2016 रोजी मूळ पासून संग्रहित (PDF). 25 मार्च 2017

स्टीफन्स, टेरेंस (28 नोव्हेंबर 2013). “प्रीस्कूल रिपोर्ट”. ChildCareIntro.com. 12 डिसेंबर 2013 रोजी मूळ पासून संग्रहित. 9 डिसेंबर 2013

टर्नर, मार्टिन; रॅक, जॉन पॉल (2004). डिस्लेक्सियाचा अभ्यास. Birkhäuser, ISBN 978-0-306-48531-2

डस्टमन, ख्रिश्चन; Fitzenberger, Bernd; माचीन, स्टीफन (2008). शिक्षण आणि प्रशिक्षणाचे अर्थशास्त्र. स्प्रिंगर, ISBN 978-3-7908-2021-8

सॅम्युएल लोरेन्झो नॅप (1846), महिला चरित्र: फिलाडेल्फियाच्या प्रतिष्ठित महिलांच्या सूचना: थॉमस वार्डल. p 230

मॅनफ्रेड बर्जर, “Kurze Chronik der ehemaligen und gegenwärtigen Ausbildungsstätten für Kleinkindlehrerinnen, Kindergärtnerinnen, Hortnerinnen … und ErzieherInnen in Bayern” संग्रहित 4 सप्टेंबर 2013 ‘वेकबॅक मशीन,’ दास हँडबू, दच हँडबू ‘मधील वेबॅक मशीनमध्ये. मार्टिन आर

वॅग, ओटो (मार्च 1975). “हंगेरीमधील इंग्रजी शिशु शाळेचा प्रभाव”. अर्ली चाइल्डहुडचे आंतरराष्ट्रीय जर्नल. 7 (1): 132–136. doi: 10.1007/bf03175934. एस 2 सीआयडी 145709106.

“न्यू लानार्क किड्स: रॉबर्ट ओवेन”. 15 ऑगस्ट 2010 रोजी मूळ पासून संग्रहित. 1 डिसेंबर 2013

“रॉबर्ट ओवेनच्या नवीन सोसायटीमध्ये शिक्षण: न्यू लानार्क इन्स्टिट्यूट आणि शाळा”. 23 जानेवारी 2013 रोजी मूळ पासून संग्रहित. 1 डिसेंबर 2013

“समाजवादी – कुरियर: रॉबर्ट ओवेन आणि न्यू लानार्क”. Socialist-courier.blogspot.co.uk. 29 जून 2012. 23 ऑक्टोबर 2013 रोजी मूळ पासून संग्रहित. 27 नोव्हेंबर 2013

वाइल्डर्सपिन, सॅम्युअल (1823). शिशु गरीबांना शिक्षणाचे महत्त्व. लंडन: डब्ल्यू. सिम्पकिन आणि आर. मार्शल, गोयडर, प्रिंटर. p 3.

बुडापेस्ट लेक्सिकॉन, 1993

हंगेरीमधील सार्वजनिक प्रीस्कूल शिक्षण: एक ऐतिहासिक सर्वेक्षण, 1980

“वॉटरटाउन हिस्टोरिकल सोसायटी”. वॉटरटाउन हिस्टोरिकल सोसायटी. 21 जून 2015 रोजी मूळ पासून संग्रहित. 21 जून 2015

ओल्सेन, एम.आय. 1955. “प्ले स्कूल आणि किंडरगार्टन्सचा विकास आणि अल्बर्टामध्ये या संस्थांच्या नमुन्याचे विश्लेषण. मास्टरचा प्रबंध, अल्बर्टा विद्यापीठ.”

लॅरी प्रोचनर, “कॅनडातील अर्ली एज्युकेशन अँड चाइल्ड केअरचा इतिहास, 1820-1966” कॅनडामधील अर्ली चाइल्डहुड केअर अँड एज्युकेशन (eds. लॅरी प्रोचनर आणि नीना होवे), व्हँकुव्हर: यूबीसी प्रेस, 2000

लॅरी प्रोचनर, कॅनडा, ऑस्ट्रेलिया आणि न्यूझीलंडमधील बालपण शिक्षणाचा इतिहास, यूबीसी प्रेस 2009

अर्ली इयर्स फ्रेमवर्क (पीडीएफ). स्कॉटिश सरकार. 2008. ISBN 978-0-7559-5942-6. 11 नोव्हेंबर 2010 रोजी मूळ पासून संग्रहित (PDF). 1 डिसेंबर 2013.

शेफर, स्टेफनी; कोहेन, ज्युली. (डिसेंबर 2000). लहान मुलांमध्ये गुंतवणूक करणे: अर्ली केअर आणि एज्युकेशनवरील संशोधन आपल्याला काय सांगते. नॅशनल असोसिएशन ऑफ चाइल्ड अॅडव्होकेट्स. 26 सप्टेंबर 2020 रोजी मूळ पासून संग्रहित. 26 सप्टेंबर 2020 .

हॅनफोर्ड, एमिली (ऑक्टोबर 2009). “प्रारंभिक धडे”. अमेरिकन रेडिओ वर्क्स. 14 जून 2011 रोजी मूळ पासून संग्रहित. 8 नोव्हेंबर 2009

पायाभरणीचा टप्पा: 3 ते 5 वयोगटातील मुलांसाठी शिक्षण 7 ऑगस्ट 2008 रोजी वेबॅक मशीनवर संग्रहित

3 ते 5 मुलांसाठी अभ्यासक्रम फ्रेमवर्क 3 ऑगस्ट 2010 रोजी वेबॅक मशीनवर संग्रहित

“वय योग्य अभ्यासक्रम, विकासात्मक टप्पे, आणि तयारी: माझे मुल काय शिकले पाहिजे आणि केव्हा”. 2 डिसेंबर 2013 रोजी मूळ पासून संग्रहित. 1 डिसेंबर 2013

“क्रिएटिव्ह लर्निंग सेंटर प्रीस्कूल डेकेअर चाइल्ड”. क्रिएटिव्ह लर्निंग सेंटर. 22 मार्च 2017 रोजी मूळ पासून संग्रहित. 21 मार्च 2017

“सिंगापूर मधील बाल संगोपन केंद्र | टॉप प्रीस्कूल”. कार्पे डायम.

जॉन, मार्था टायलर (एप्रिल 1986). “प्रीस्कूल संज्ञानात्मक वाढीसाठी हानिकारक असू शकते?”. .

“युनिव्हर्सिटी ऑफ कॅलिफोर्निया – यूसी न्यूजरूम | नवीन अहवाल मुलांच्या विकासावर प्रीस्कूलच्या देशव्यापी परिणामांची तपासणी करतो”.

ग्रे, पीटर. “शिकण्यासाठी मोफत,” मूलभूत पुस्तके 2016.

“उच्च कार्यक्षेत्र”. 3 डिसेंबर 2013 रोजी मूळ पासून संग्रहित.

वाट, अल्बर्ट; गेल, क्रिसान (जुलै 2009). शाळा यार्डच्या पलीकडे: समुदाय-आधारित भागीदारांसह प्री-के सहयोग (अहवाल). वॉशिंग्टन, डीसी: प्यू सेंटर ऑन द स्टेट्स.

लेविन आणि श्वार्ट्ज 2007, पी. 4.

लेविन आणि श्वार्ट्ज 2007.

नवोदय विद्यालय

नवोदय विद्यालय

जवाहर नवोदय विद्यालय (जेएनव्ही) ही मुख्यत्वे भारतातील ग्रामीण भागातील गुणवंत विद्यार्थ्यांसाठी मध्यवर्ती शाळांची एक प्रणाली आहे. नवोदय विद्यालय समिती, नवी दिल्ली ही संस्था भारत सरकारच्या मानव संसाधन विकास मंत्रालय (एमएचआरडी) शालेय शिक्षण आणि साक्षरता विभागांतर्गत एक स्वायत्त संस्था आहे. जेएनव्ही पूर्णपणे केंद्रीय आणि माध्यमिक शिक्षण मंडळाशी संबंधित सीबीएसई (सीबीएसई) पूर्णपणे निवासी आणि सहा शैक्षणिक शाळा असून सहावी ते बारावीपर्यंतचे वर्ग आहेत. जेएनव्हीला विशेषतः भारताच्या ग्रामीण भागात हुशार मुले शोधण्याची आणि त्यांच्या कुटुंबाच्या सामाजिक-आर्थिक परिस्थितीचा विचार न करता त्यांना उत्तम निवासी शाळा प्रणालीइतकेच शिक्षण प्रदान करण्याचे काम दिले जाते. ज्यामुळे ग्रामीण भागातील सर्वोत्कृष्ट प्रतिभा बाहेर येईल. विशिष्ट प्रतिभा किंवा योग्यता असलेल्या मुलांना त्यांच्या देय देण्याच्या क्षमतेकडे दुर्लक्ष करून चांगल्या गुणवत्तेचे शिक्षण उपलब्ध करून वेगाने प्रगती करण्याची संधी दिली पाहिजे. अशा शिक्षणामुळे ग्रामीण भागातील विद्यार्थ्यांना त्यांच्या शहरी भागांशी समान पातळीवर स्पर्धा करता येईल.एक अनोखा प्रयोग म्हणून सुरू झालेली नवोदय विद्यालय प्रणाली आज भारत व इतरत्र शालेय शिक्षणाच्या इतिहासात अतुलनीय आहे. हे लक्ष्य गट म्हणून प्रतिभावान ग्रामीण मुलांची निवड आणि निवासी शाळा प्रणालीतील गुणवत्तेच्या तुलनेत गुणवत्तेचे शिक्षण देण्याच्या प्रयत्नात आहे.

शिक्षण, बोर्डिंग आणि जेएनव्ही मधील उपक्रमांसाठीचे अर्थसंकल्प भारत सरकारचे शिक्षण मंत्रालय पुरविते आणि 7 वर्षांच्या मुक्कामाच्या कालावधीत ते विद्यार्थ्यांसाठी विनामूल्य आहेत.

तामिळनाडूचा अपवाद वगळता जेएनव्ही संपूर्ण भारतभर अस्तित्त्वात आहेत.] शैक्षणिक वर्ष २०१9 पर्यंत संपूर्ण भारतात अंदाजे 1 66१ आहेत. September० सप्टेंबर २०१ 6 पर्यंत देशात एकूण 65 636 जेएनव्ही कार्यरत आहेत आणि सुमारे २ लाख 65 65,574 students विद्यार्थी नोंदणीकृत आहेत आणि ग्रामीण भागातील आहेत. कामगिरीनुसार, 2019 मध्ये, जेएनव्ही सर्वात वरच्या क्रमांकाचे सी.बी.एस.ई.  १० वी आणि १२ वीच्या वर्गवारीत अनुक्रमे .5 .5.77% आणि .6 %..6२% अशी शाळा आहेत.

इतिहास

जवाहर नवोदय विद्यालयांची कल्पना भारताचे माजी पंतप्रधान राजीव गांधी यांनी कल्पना केली. सामाजिक न्यायासह उत्कृष्टता प्रदान करण्याच्या उद्देशाने भारताच्या प्रत्येक जिल्ह्यात जेएनव्ही उघडण्याची संकल्पना राष्ट्रीय शिक्षणावरील राष्ट्रीय धोरणाचा एक भाग म्हणून 1986 मध्ये जन्माला आली.  त्यानंतर, नवोदय विद्यालय समितीची सोसायटी नोंदणी अधिनियम,  अन्वये एक संस्था म्हणून नोंदणी झाली.

सरकारच्या धोरणानुसार, देशातील प्रत्येक जिल्ह्यात एक जेएनव्ही स्थापित करणे आवश्यक होते. सर्वप्रथम, झज्जर (हरियाणा) आणि अमरावती (महाराष्ट्र) येथे १ 198 मध्ये दोन जवाहर नवोदय विद्यालयांची स्थापना केली गेली. सन २०१–-१– शैक्षणिक सत्रापर्यंत 57 576 जिल्ह्यांसाठी जेएनव्ही मंजूर करण्यात आले होते. याव्यतिरिक्त, एसटी लोकसंख्येची मोठी लोकसंख्या असणा  जिल्ह्यांमध्ये दहा जेएनव्ही मंजूर करण्यात आले आहेत, अनुसूचित जमातीची संख्या जास्त असणा  जिल्ह्यांमध्ये दहा आणि मणिपूरमध्ये दोन विशेष जेएनव्ही मंजूर झाले असून   यापैकी 591 जेएनव्ही कार्यरत आहेत.  नोव्हेंबर  2016 मध्ये, अर्थविषयक मंत्रिमंडळाच्या समितीने (सीसीईए)  उघडे असलेल्या जिल्ह्यांपैकी प्रत्येकामध्ये एक जेएनव्ही उघडण्यास मान्यता दिली.  ते एकदा कार्यरत झाल्यानंतर जेएनव्हीची एकूण संख्या 660 वर आणेल

.

रमेश पोखरियाल ‘निशंक’ डॉ.

मा.शिक्षणमंत्री

मा(अध्यक्ष, एनव्हीएस

)

श्री संजय धोत्रे

मा.शिक्षण राज्यमंत्री

राज्यमंत्री, एचआरडी

श्रीमती. अनिता करवाल

सचिव

 

श्रीमती. लामचोंगोई स्वीटी चांगसन

जेएस (संस्था)

नवोदय विद्यालय समितीची उद्दीष्टे

शाळा स्थापन करणे, मान्यता देणे, देखभाल करणे, नियंत्रण करणे आणि व्यवस्थापित करणे (या नंतर ‘नवोदय विद्यालय’ म्हणून संबोधले जाते) आणि पुढील उद्दीष्टे असणा्या अशा शाळांच्या पदोन्नतीसाठी आवश्यक असणारी सर्व कामे आणि गोष्टी करण्यासाठी:

दर्जेदार संस्काराचा एक मजबूत घटक, पर्यावरणाविषयी जागरूकता, साहसी क्रियाकलाप आणि शारीरिक शिक्षण यासह चांगल्या गुणवत्तेचे आधुनिक शिक्षण प्रदान करणे- ग्रामीण भागातील प्रतिभावान मुलांना त्यांच्या कुटुंबाच्या सामाजिक-आर्थिक स्थितीचा विचार न करता.हिंदी आणि इंग्रजी सारख्या देशामध्ये समान माध्यमाद्वारे सूचना देण्यासाठी योग्य त्या टप्प्यावर सुविधा उपलब्ध करुन देणे. मानकांमध्ये तुलनात्मकता सुनिश्चित करण्यासाठी आणि आपल्या लोकांच्या सामान्य आणि संमिश्र वारसा सुलभ करण्यासाठी आणि समजून घेण्यासाठी सामान्य कोर्स-अभ्यासक्रम  करराष्ट्रीय एकीकरणाला प्रोत्साहन देण्यासाठी आणि सामाजिक सामग्री समृद्ध करण्यासाठी प्रत्येक शाळेत देशाच्या एका भागातून दुसर्‍या शाळेत विद्यार्थ्यांना पुरोगामी आणणे.

सजीव परिस्थितीत शिक्षकांचे प्रशिक्षण देऊन अनुभव व सुविधा वाटून शालेय शिक्षणाच्या गुणवत्तेत सुधारणा करण्याचे केंद्रबिंदू म्हणून काम करणे.

नवोदय विद्यालयाच्या विद्यार्थ्यांच्या निवासस्थानासाठी वसतिगृहे स्थापन करणे, त्यांची देखभाल व देखभाल करणे.

भारताच्या कोणत्याही भागात सोसायटीच्या ऑब्जेक्ट्सच्या भरभराटीसाठी आवश्यक असलेल्या इतर संस्थांना मदत करणे, स्थापित करणे आणि चालविणे

आवश्यक असणारी, प्रासंगिक किंवा समाजातील सर्व किंवा कोणत्याही वस्तूंच्या प्राप्तीसाठी अनुकूल वाटेल अशा सर्व गोष्टी करणे.

नवोदय विद्यालयांची ठळक वैशिष्ट्ये

 जेएनव्हीएसटी: गुणवत्तेच्या आधारे प्रवेश

नवोदय विद्यालय गुणवंत मुलांपासून विद्यार्थ्यांचे सामर्थ्य काढतात, त्यांना गुणवत्ता चाचणीच्या आधारे निवडले जाते, ज्याला जवाहर नवोदय विद्यालय निवड चाचणी म्हटले जाते, सुरुवातीला एनसीईआरटी आणि आता सीबीएसईने डिझाइन केलेले, विकसित आणि आयोजित केले होते. अखिल भारतीय तत्त्वावर आणि ब्लॉक आणि जिल्हा स्तरावर ही परीक्षा दरवर्षी घेतली जाते. ही चाचणी वस्तुनिष्ठ, वर्ग तटस्थ असून यासाठी प्रयत्न केला आहे की ग्रामीण मुले गैरसोय होणार नाहीत हे सुनिश्चित करण्यासाठी.

 जागांचे आरक्षण

जवाहर नवोदय विद्यालयात प्रवेश प्रामुख्याने ग्रामीण भागातील मुलांसाठी आहे, ज्यामध्ये ग्रामीण मुलांसाठी किमान 75% जागा उपलब्ध आहेत. जिल्ह्यातील लोकसंख्येच्या प्रमाणात अनुसूचित जाती आणि जमाती जमातीतील मुलांसाठी जागा आरक्षित आहेत परंतु राष्ट्रीय सरासरीपेक्षा कमी नाहीत. १/ 1/ जागा जागा मुलींनी भरल्या आहेत. 3% जागा अपंग मुलांसाठी आहेत.

 विनामूल्य शैक्षणिक सह-शैक्षणिक निवासी शाळा

 

नवोदय विद्यालय सीबीएसईशी संबंधित आहेत आणि इयत्ता सहावी ते बारावीपर्यंतच्या प्रतिभावान मुलांना मोफत शिक्षण देतात. नवोदय विद्यालयात प्रवेश वर्ग-VI मध्ये वर्ग-नववी व बारावीच्या प्रवेशासह केला जातो. प्रत्येक नवोदय विद्यालय ही एक सह-शैक्षणिक निवासी संस्था आहे जे विद्यार्थ्यांना विनामूल्य बोर्डिंग व राहण्याची सोय, विनामूल्य शाळेचा गणवेश,  पुस्तके, स्टेशनरी आणि विद्यार्थ्यांना रेल्वे व बसचे भाडे मोफत देतात. तथापि, नाममात्र शुल्क  इयत्ता नववी ते बारावीच्या मुलांकडून शाळा विकास निधी म्हणून  दरमहा शुल्क आकारले जाते.

 तीन भाषेच्या सूत्रांचे पालन

नवोदय विद्यालयांची योजना तीन भाषेच्या सूत्रांच्या अंमलबजावणीची तरतूद करते. हिंदी भाषिक जिल्ह्यात शिकविलेली तिसरी भाषा ही विद्यार्थ्यांच्या स्थलांतरेशी संबंधित आहे. सर्व नवोदय विद्यालय तीन भाषा  प्रादेशिक भाषा, इंग्रजी आणि हिंदी यांचे अनुसरण करतात.

 शिक्षणाचे माध्यम

इयत्ता आठवी किंवा आठवीपर्यंत मातृभाषा / प्रादेशिक भाषा शिकवण्याचे माध्यम असेल. त्यानंतर सर्व नवोदय विद्यालयांमध्ये सामान्य माध्यम हिंदी / इंग्रजी असेल.

 राष्ट्रीय एकात्मता प्रोत्साहन

नवोदय विद्यालयांचे स्थलांतर योजनेद्वारे राष्ट्रीय एकात्मतेचे मूल्य वाढविण्याचे उद्दीष्ट आहे. स्थलांतर हे हिंदी आणि हिंदी-हिंदी भाषिक जिल्ह्यांमधील विद्यार्थ्यांचे आंतर-प्रादेशिक एक्सचेंज आहे, जे इयत्ता नववीमध्ये शैक्षणिक वर्षासाठी होते. विविधतेतील ऐक्यातून चांगल्या प्रकारे समृद्धी आणण्यासाठी आणि विविध क्रियाकलापांद्वारे समृद्ध सांस्कृतिक वारशाची समज विकसित करणे आणि प्रोत्साहन देण्यासाठी प्रयत्न केले जातात.

 जवाहर नवोदय विद्यालयांचे स्थान

नवोदय विद्यालय देशभरातील ग्रामीण भागात आहेत. राज्य सरकार नवोदय विद्यालय स्थापनेसाठी कायमस्वरुपी बांधकाम व विनामूल्य तात्पुरती इमारत

संस्थात्मक रचना

नवोदय विद्यालय, नवोदय विद्यालय समिती (एनव्हीएस) ही मानव संसाधन विकास मंत्रालय, शालेय शिक्षण आणि साक्षरता विभाग, सरकार, अंतर्गत सरकारच्या स्वायत्त संस्था चालविते. भारत समितीचे अध्यक्ष हे मनुष्यबळ विकास मंत्री आहेत. मानव संसाधन विकास मंत्री यांच्या अध्यक्षतेखाली समिती कार्यकारी समितीच्या माध्यमातून कार्य करते. समितीला निधी वाटपासह सर्व बाबींच्या व्यवस्थापनासाठी कार्यकारी समिती जबाबदार आहे आणि समितीच्या सर्व अधिकारांचा उपयोग करण्याचे अधिकार आहेत. यास वित्त समिती आणि शैक्षणिक सल्लागार समिती या दोन उपसमित्यांद्वारे सहाय्य केले आहे.  प्रशासकीय पिरॅमिडचे कार्यकारी प्रमुख हे आयुक्त असतात जे समितीच्या कार्यकारी समितीने ठरवलेल्या धोरणांची अंमलबजावणी करतात. त्याला मुख्यालय स्तरावर सह आयुक्त, उपायुक्त व सहाय्यक आयुक्त सहाय्य करतात. समितीने त्यांच्या कार्यक्षेत्रात नवोदय विद्यालयांच्या प्रशासन व देखरेखीसाठी आठ क्षेत्रीय कार्यालये स्थापन केली आहेत. या कार्यालये एक उपायुक्त आणि सहाय्यक आयुक्त यांच्या अध्यक्षतेखाली आहेत. प्रत्येक जेएनव्हीसाठी, शैक्षणिक, पायाभूत सुविधा आणि इतर सामान्य क्रियाकलापांच्या मदतीसाठी एक विद्यालय सल्लागार समिती आहे आणि अर्थसंकल्प तयार करण्यासाठी,  शिक्षकांची निवड करणे आणि शाळेच्या योग्य कार्यासाठी एक विद्यालय व्यवस्थापन समिती आहे.  सामान्यत: संबंधित जिल्ह्याचे जिल्हाधिकारी हे शालेयस्तरीय समित्यांचे माजी अध्यक्ष, स्थानिक शिक्षणतज्ज्ञ, लोकप्रतिनिधी आणि जिल्ह्यातील अधिकारी सदस्य म्हणून असतात. काही शाळांमध्ये शैक्षणिक कामगिरी पाहण्याकरिता एक विद्यालय समन्वय समिती देखील आहे.

 प्रवेश

जेएनव्हीच्या सहावीच्या प्रवेशासाठी सीबीएसईने विकसित केलेली आणि तयार केलेली प्रवेश परीक्षा (जेएनव्हीएसटी) मध्ये पात्रता आवश्यक आहे  प्रत्येक जेएनव्हीसाठी 80 सर्वात गुणवंत विद्यार्थ्यांची निवड करण्यासाठी सहावीसाठी जेएनव्हीएसटी दरवर्षी देशभरात घेण्यात येते. हे विशिष्ट राज्य किंवा केंद्रशासित प्रदेशातील सत्र रचनेनुसार दर वर्षी तीन टप्प्यात आयोजित केले जाते. उमेदवार केवळ पाचवीच्या दरम्यान चाचणीसाठी अर्ज करू शकतात. प्रवेश परीक्षेतील स्पर्धेचे अनुमान असे काढले जाऊ शकते की जेएनव्हीएसटी २०१9 मध्ये एकूण १,87878.१5 हजार विद्यार्थी उपस्थित झाले आणि .4१..48 हजार विद्यार्थी निवडले गेले (म्हणजे जवळजवळ २% उत्तीर्ण टक्केवारी)] या चाचणीमध्ये मानसिक क्षमता कौशल्य, गणिताचा समावेश आहे. , आणि प्रादेशिक भाषा. एसव्ही आणि एससी (परंतु ओबीसी नाही) साठी आरक्षण समाविष्ट असलेल्या एनव्हीएस धोरणानुसार शाळा आरक्षण प्रदान करतात,  ग्रामीण भागातील विद्यार्थ्यांची किमान  निवड, शहरी भागातील जास्तीत जास्त २%, महिला विद्यार्थ्यांसाठी 33 33% निश्चित आणि 3. अक्षम उमेदवारांसाठी%.

जेएनव्हीचा परिसर

 

हे परिसर सामान्यत: शीतल वातावरणासाठी आणि शहरी केंद्राजवळील जमीन उपलब्ध नसल्यामुळे, शक्यतो अंतर्गभागामध्ये असतात. राज्य शासनाने प्रत्येक शाळेसाठी अंदाजे  एकर (१२.१4 हेक्टर) जमीन नि: शुल्क उपलब्ध करुन द्यायची आहे. सामान्यत: शाळेमध्ये शैक्षणिक ब्लॉक, विद्यार्थी आणि कर्मचारी दोघांसाठी निवासी ब्लॉक, खेळाचे मैदान  असते. शैक्षणिक ब्लॉकमध्ये वर्गखोल्या, ग्रंथालय, प्रयोगशाळा, संगणक केंद्र आणि अधिवेशन हॉल असतात. निवासी इमारती विद्यार्थ्यांसाठी (सामान्यत: मुले व मुलींसाठी स्वतंत्र वसतिगृहे), प्राध्यापक आणि कर्मचार्‍यांसाठी पुरविली जातात. राजीव स्मृती व्हॅन, भारताचे माजी पंतप्रधान श्री राजीव गांधी यांच्या स्मरणार्थ, सर्व एनव्हीएस परिसरांचा अविभाज्य भाग आहेत.

 

विज्ञान संवर्धन क्रिया

नवोदय विद्यालय समितीत विज्ञान अनुवर्ती आणि विद्यार्थ्यांना एसटीईएमला त्यांचे करिअर म्हणून निवडण्यासाठी प्रेरणा मिळणारे विविध अनुभव देण्यात आले आहेत. याअंतर्गत असलेल्या विविध उपक्रमांमध्ये: चिल्ड्रन सायन्स कॉंग्रेस, अनेक शैक्षणिक स्पर्धांमध्ये सहभाग / आव्हाने / ऑलिम्पियाड्स, संशोधन संस्थांना भेटी, शाळांमधील टिंकरिंग लॅब, पर्यावरणीय क्रियाकलाप, विद्यार्थ्यांना आंतरराष्ट्रीय एक्सपोजरची व्यवस्था करणे, समृद्ध आयसीटी समर्थन आणि उद्योजकीय कौशल्य प्रशिक्षण.

 

प्रादेशिक स्तरावर संशोधन संस्था आणि राष्ट्रीय महत्त्वाच्या संस्थांच्या सहकार्याने वार्षिक विज्ञान कॉंग्रेसचे आयोजन दरवर्षी केले जाते. भौतिकशास्त्र, रसायनशास्त्र जीवशास्त्र आणि गणितांसाठी शाळा, क्लस्टर, प्रादेशिक आणि राष्ट्रीय स्तरावर प्रदर्शन आयोजित केले जातात.

स्मार्ट वर्ग

सॅमसंग इंडियाच्या सहकार्याने नवोदय विद्यालयांनी  नवोदय नेतृत्व संस्थांमध्ये स्मार्ट वर्ग सुरू केले.  एक स्मार्ट क्लास सामान्यत: परस्पर स्मार्टबोर्ड, लॅपटॉप / टॅब्लेट, वाय-फाय कनेक्टिव्हिटी आणि पॉवर बॅकअपसह सुसज्ज असतो. एक स्मार्ट क्लास आकर्षक आणि संवादात्मक पद्धतीने संकल्पना स्पष्ट करण्यासाठी गणित, विज्ञान सामाजिक विज्ञान, इंग्रजी आणि हिंदीमधील नियमित धड्यांची पूरक आहे. शिक्षकांना उपकरणे प्रभावीपणे वापरण्याचे प्रशिक्षण दिले जाते.

सामाजिक आणि सांस्कृतिक जीवन

या शाळा सकारात्मक कृती धोरणाचे पालन करतात आणि वेगवेगळ्या भाषिक प्रदेशांमधून स्थलांतर करण्याचे धोरण असल्यामुळे भारताच्या विविध क्षेत्रांतील समाजातील वेगवेगळ्या घटकांच्या एकत्रिकरणाद्वारे जेएनव्हीची सामाजिक चर्चा आहे. देशभरातून निवडलेले शिक्षक, त्याच कॅम्पसमध्ये राहतात आणि 24X7 च्या आधारावर विद्यार्थ्यांशी संवाद साधतात ज्यामुळे कौटुंबिक भावना निर्माण होते.  क्रीडा, सांस्कृतिक कार्ये आणि युवा संघटनांच्या क्रियाकलापांसारख्या अवांतर उपक्रमांमुळे नवोदयांचे जीवन समृद्ध होते.

स्थलांतर

जेएनव्ही योजनेचे एक महत्त्वाचे वैशिष्ट्य म्हणजे माइग्रेशन प्रोग्राम होय ज्यात वेगवेगळ्या भाषिक श्रेणीतील दोन जोडलेले जेएनव्ही त्यांच्यातील विद्यार्थ्यांची देवाणघेवाण करतात.  एक्सचेंज प्रोग्रामचे उद्दीष्ट “राष्ट्रीय एकत्रीकरणाला प्रोत्साहन देणे आणि सामाजिक सामग्री समृद्ध करणे” आहे.  योजनेनुसार,  नववीच्या विद्यार्थ्यांपैकी निवडलेल्या 30% विद्यार्थ्यांना एका वर्षासाठी वेगवेगळ्या भाषिक श्रेणींमध्ये (सामान्यत: हिंदी-भाषिक आणि हिंदी-भाषिक नसलेल्या राज्यांमधील) दोन जोडलेल्या जेएनव्ही दरम्यान एक्सचेंज केले जाते. स्थलांतर कालावधीत स्थलांतरित विद्यार्थ्यांना शिकवल्या जाणा  तीन भाषा त्यांच्या पालक जेएनव्ही प्रमाणेच राहिल्या आहेत, परंतु सामाजिक व सांस्कृतिक देवाणघेवाण त्यांच्या इयत्ता सहावी ते नववीच्या भाषेतल्या शिक्षणातून सुलभ होते. सुरुवातीला इयत्ता नववी ते बारावीच्या विद्यार्थ्यांसाठी स्थलांतर करण्याची कल्पना होती; 1991-92 मध्ये ते दोन वर्ष (इयत्ता नववी व दहावी) करण्यात आले. शेवटी 1996-97 मध्ये ते फक्त इयत्ता नववीच्या विद्यार्थ्यांपुरतेच मर्यादित राहिले.

खेळ

जेएनव्ही क्रीडा प्रकारावर भर देतात. दररोजचे वेळापत्रक खेळ व इतर खेळाच्या क्रियाकलापांकरिता दिवसातून किमान दोन तास दिले जाते. प्रत्येक जेएनव्ही हँडबॉल, फुटबॉल, व्हॉलीबॉल, बास्केटबॉल, खो-खो, बॅडमिंटन, कबड्डी, हॉकी आणि क्रिकेटसाठी सुविधा प्रदान करते. कॅम्पसमध्ये टेबल टेनिस आणि बुद्धिबळ सारख्या इनडोअर खेळांसाठी व्यायामशाळा आणि बहुउद्देशीय हॉल देखील उपलब्ध आहेत. आंतरशालेय स्पर्धा वार्षिक, क्लस्टर, प्रादेशिक, राष्ट्रीय आणि एसजीएफआय (स्कूल गेम्स फेडरेशन ऑफ इंडिया) पातळीवर आयोजित केल्या जातात.

 

सांस्कृतिक उपक्रम

सांस्कृतिक क्रियाकलाप जेएनव्ही चौकटीचा भाग आहेत. प्रत्येक शाळेत एक संगीत कक्ष आणि कला कक्ष उपलब्ध आहे. नृत्य, नाटक, वादविवाद, साहित्य इ. साठी आंतरशालेय स्पर्धा दरवर्षी क्लस्टर, प्रादेशिक आणि राष्ट्रीय स्तरावर आयोजित केल्या जातात.

स्काउटिंग आणि मार्गदर्शक, एनसीसी आणि एनएसएस

भारत स्काऊट्स  गाईड्स (बीएसजी) द्वारे स्काउटिंग आणि मार्गदर्शक उपक्रमांसाठी नवोदय विद्यालय समितीची ओळख आहे. नवोदय विद्यार्थी नियमितपणे बीएसजीच्या कार्यक्रमांमध्ये भाग घेतात. एनसीसीची स्थापना टप्प्याटप्प्याने जेएनव्हीमध्ये केली जात आहे. तसेच राष्ट्रीय सेवा योजना (एनएसएस) टप्प्याटप्प्याने सुरू केली जात आहे.

संदर्भ

https://navodaya.gov.in/nvs/en/Academic/Stude

“तामिळनाडू मधील नवोदय”. हिंदू. 24 ऑक्टोबर 2011. 1

“ब्लूप्रिंट जेएनव्ही .

“जेएनव्हीची स्थापना”.

“२ years वर्षे आणि 9 58 schools शाळा नंतर राजीवने ग्रामीण भागातील चित्रे काढली”. टाईम्स ऑफ इंडिया. 21 जून 2015.

“एमएचआरडी वार्षिक अहवाल

“नवोदय विद्यालय समिती”. एनव्हीएस

“जवाहर नवोदय विद्यालय देशाच्या  खुल्या जिल्ह्यात स्थापित करण्यास मंत्रिमंडळाने मान्यता दिली.”

“नवोदय विद्यालय स्मिती (एनव्हीएस) वर मूल्यांकन अभ्यास” (पीडीएफ).

जवाहर नवोदय विद्यालय, एनव्हीएस. “एनव्हीएसची क्षेत्रीय कार्यालये”. नवोदय विद्यालय समिती.

जवाहर नवोदय विद्यालय, एनव्हीएस. “एनव्हीएसची क्षेत्रीय कार्यालये”. एनव्हीएस

“जम्मू-काश्मीरमधील नवोदय विद्यालय”.

“जवाहर नवोदय विद्यालय निवड चाचणी”. नवोदय विद्यालय समिती (एनव्हीएस) 10 मार्च 2017

“सीबीएसई वार्षिक अहवाल २०१-16-१-16” (पीडीएफ). पृष्ठ 37-38.

“जेएनव्हीमध्ये ओबीसीसाठी कोणतेही आरक्षण विसंगती नाहीः केंद्रीय मानव संसाधन विकास राज्यमंत्री”. इंडिया टुडे. 17 जानेवारी 2017. 10 मार्च 2017

“नवोदय विद्यालय समितीवरील मूल्यांकन अभ्यास (सीएच -6)” (पीडीएफ). पीपी. 26-35. 17 मार्च 2017

“नवोदय विद्यालय समितीवरील मूल्यांकन अभ्यास (सीएच -15: उत्कृष्टतेसह शिक्षण)” (पीडीएफ). नीति आयोग, भारत सरकार. पृष्ठ 77-92. 18 मार्च 2017

“राष्ट्रीय एकात्मतासाठी विद्यार्थ्यांचे स्थलांतर”. एनव्हीएस, भारत सरकार 17 मार्च 2017 .

“एलएमध्ये सायन्स फेस्टमध्ये बंगळुरूच्या विद्यार्थ्यांचा भाग” टाईम्स ऑफ इंडिया. 14 मे 2014.

“नवोदय विद्यालय समितीवरील मूल्यांकन अभ्यास (सीएच -13)” (पीडीएफ). नीति आयोग, भारत सरकार. पीपी. 73-74. 15 मार्च 2017

“शैक्षणिक क्रियाकलाप”. एनव्हीएस 17 मार्च 2017 रोजी पुनर्प्राप

“खडू आणि ब्लॅकबोर्ड बदलणे” हिंदू. 6 जानेवारी 2017. 18 मार्च 2017 रोजी पुनर्प्राप्त.

“सॅमसंग स्मार्ट क्लास ग्रामीण भारतात डिजिटल साक्षरता घेते”. इकॉनॉमिक टाइम्स. 27 नोव्हेंबर 2016.

“जिथे दरवाजे शैक्षणिक उत्कृष्टतेसाठी खुले आहेत”. टाईम्स ऑफ इंडिया. 28 जून 2016.

“कॅम्पमधील एनसीसी कॅडेट्सना रेस्क्यू ऑपरेशन टिप्स मिळतात”. हिंदू.

बेलाग सह्याद्री.

गडकोट ककल्ले म्हटले की आपल्या डोळ्यासमोर येतात ते उं च, प्रचंड, दगु मग डोंगर, वेड्यावाकड्या ऊं चच उं च
डोंगररांगा, आणि अफाट, बेलाग सह्याद्री.
खरतर दगु मग पिा कहच गडाची खरी ओळख, परंतुडोंगर नुसता दगु मग असला उंच असला तरी दगु ग
बांधिी करताना इतरही बाबी लक्षात घ्याव्या लागत असत, जसे की आसपासची भौगोललक रचना, स्थान –
लनणिती, संरक्षिात्मक बाजू, गडाची बांधिी, संरक्षि,मानवाच्या मूलभूत गरजा, इ. अनेक बाजू ववचारात
घेऊनच दगु बग ांधनी केली जात असे.
आज महाराष्ट्रातील गडककल्ल्यांचा ववचार के ला तर, या अफाट सह्याद्री मध्ये प्रत्येक डोंगराआड,
लिखराआड, एखादा लहानसा, मोठा तटबंदीने वेढलेला डोंगर/गड आपले लक्ष वेधून घेतो, इतकी वैभविाली
दगु सग ंपत्ती असलेला हा महाराष्ट्र.
तर या गडकोटांचे उपयोग काय? वापर काय? फायदा काय? इतके वेगवेगळे गड बांधले कसे? गडावर
अविेष काय? असे अनेक प्रश्न आपल्याला पडतात आणि सवग प्रश्नांची उत्तरे लिवछ्त्रपतींच्या आज्ञापरात
लमळतात.
“संपर्ू
ग राज्याचे सार ते दर्
ु .ग…
र्डकोट म्हर्जे राज्याचे मूळ…
र्डकोट म्हर्जे खजजना….
र्डकोट म्हर्जे सैन्याचे बळ…
र्डकोट म्हर्जे राज्यलक्ष्मी…..
र्डकोट म्हर्जे आपली वसतीस्थळे .
र्डकोट म्हर्जे सुखशनद्रार्ार…
ककंबहु
ना र्डकोट म्हर्जे आपले प्रार्संरक्षर्.”

ककती साथग, समगपक विगन आहे हे,या ओळीच आपल्याला लिवकाळातील गडकोटांचे महत्त्व सांगून
जातात,राज्याच्या संरक्षिासाठी, आक्रमि काळात या ककल्ल्यांचा खूप मोठा उपयोग झाला आहे.म्हिूनच
एकप्रकारे गडकोट राज्याचा खणजना होते,राजलक्ष्मी होते. प्रािापललकडेही जपलेले आणि बांधलेले हे गडककल्ले.
परंतु एखाद्या डोंगरावर प्रत्यक्ष गडबांधिी करिे म्हिजे काय करिे, एखादा डोंगर बघून भरभक्कम
तटबंदी रचने म्हिजे दगु ग बांधनी ,असे आहे का तर लनणितच नाही, तर याबद्दल ही नैसलगगक, मानवलनलमगत,
भौगोललक, बाबी आल्याच, याबाबतही लिवछ्त्रपतींचे बोल आपल्याला खूप काही सांगून जातात. ..रायरीच्या
पाहिीवेळेस महाराज म्हितात__
“…..राजा खासा जाऊन पाहाता, गड बहुत चखोट…. कडे तालसल्याप्रमािे दीड गाव उं च… पजगन्यकाळी ककडयावर गवतही उगवत नाही… पाखरू बसू म्हिेल तर जागा नाही… तक्तास जागा हाच गड करावा….”
PDF Create & Design By NIKHILKUMAR AGHADE 9763506040
म्हिजे हा डोंगर नैसलगगक दृष्टीनेच ककती दगु मग , संरक्षीत आहे… ककल्ले बांधनी करताना डोंगर फक्त उंच
असून चालत नाही तर त्याची भौगोललक नैसलगकग दगु मग ता ही लततककच महत्वाची हे आपल्याला कदसून येते.
आता एखाद्या डोंगरावर प्रत्यक्ष दगु बग ांधनी करिे म्हिजे तटबंदी ,बांधकाम या गोष्टी आल्याच. तसेच काही
मानवी गरजा बाकीच्या गोष्टी आल्याच , त्यातली त्यात महत्वाची गोष्ट म्हिजे पािी हे आवश्यकच…. तर
याबाबतीत आज्ञापर काय सांगते…
“…..गडावर आधी उदक पाहून ककल्ला बांधावा.पािी नाही आणि ते स्थळ तो आवश्यक बांधिे प्राप्त झाले
तरी खडक फोडून तळी,टाकी पजन्ग यकाळपयगत॔ संपूिग गडास पािी पुरेल अिी मजबूत बांधावी.गडावर झराही
आहे, जसे तसे पािी पुरते,म्हिून लततकीयावरीच लनणिंती न मानवी.कक लनलमत्य की, झुंजामध्ये भांकडयाचे
आवाजाखाली झरे स्वल्प होतात आणि पाणियाचा खचग वविेष लागतो,तेव्हा संकट पडते याकरीता जणखरीयाचे
पािी म्हिून दोन चार टाकी तळी बांधावी.त्यातील पािी खचग न होऊ न द्यावे.गडाचे पािी बहुत जतन
राखावे….”
PDF Create & Design By NIKHILKUMAR AGHADE 9763506040
कोित्याही डोंगरावर गड उभारिी करताना पकहली प्राथलमक गरज, पाहिी आणि िोध म्हिजे तेथे पाण्याची
तपासिी करून,योग्य सोय करून पािीसाठा पाहूनच पुढील कामास सुरवात व्हावी .हे या मागचे मुख्य
धोरि.तर या झाल्या गडबांधिी मधील सुरवातीच्या काही महत्वाच्या बाबी..गडाची भौगोललक रचना, गडाची
नैसलगगक, स्वलनलमगत संरक्षीत बाजू आणि पािी….
आता प्रत्यक्ष गडबांधिी मधील बाबी जसे की तटबंदी , बुरूज, माची , दरवाजे , वाडे ,घरे ,कोठारे ,मंकदरे इ.
अनेक गोष्टी. ज्या गडाला एक गडाचे पररपूिग स्वरूप देतील.
प्रकार – र्डाचे प्रामख्
ु याने शर्रीदर्
ु , ग वनदर्
ु , ग जलदर्
ु , ग भदूर्
ु , ग असे प्रकार पडतात.
____________________________________________________________________
PDF Create & Design By NIKHILKUMAR AGHADE 9763506040
1) भुदर्ु ग -: सपाट जलमनीवर, मोकळ्या जागेत, तटबंदी, खंदक इ गोष्टींनी वेढलेला गड भुईकोट या प्रकारात
मोडतो.
उदा : चाकि, परांडा, नळदगु ग इ.
________________________________________________________________________________
2) शर्रीदर्ु ग -: उं च डोगरांगामध्ये एखाद्या डोंगराच्या, पवगताच्या लिखरावर, माथ्यावर बांधलेला गड म्हिजे
लगरीदगु ग होय.
उदा: रायगड, तोरिा, राजगड इ.
________________________________________________________________________________
PDF Create & Design By NIKHILKUMAR AGHADE 9763506040
3) जलदर्ु ग -: पुिगपिे पाण्याने वेढलेल्या खडकावर, बेटावर, समुद्रात पाण्यामध्ये बांधलेला तटबंदीयुक्त
ककल्ला म्हिजे जलदगु ग होय.
उदा : लसंधुदगु , ग पद्मदगु ग ,जंणजरा इ.
________________________________________________________________________________
4) वनदर्ु ग -: घनदाट अरण्याने, झाडीने वेढलेले दगु मग गड वनदगु ग या प्रकारात मोडतात.
उदा: वासोटा.
________________________________________________________________________________
PDF Create & Design By NIKHILKUMAR AGHADE 9763506040
5) जोडककल्ले -: एकाच डोंगरावर,वेगवेगळ्या लिखरावर असलेले गड . उदााः पुरंदर -वज्रगड,
चंदन-वंदन.
यासंदभागत आज्ञापरात उल्लेख सापडतो.
“एका र्डासमीप दसु रा पवतग ,ककल्ला असू नये, असल्यास तो सुरं र् लावून र्डाचे आहारी आर्ावा,
जर िक्य नसेल तर बांधून ती जार्ा मजबूत करावी.
________________________________________________________________________________
6) र्डाची तटबंदी -: कोित्याही गडाची तटबंदी म्हिजे एकप्रकारे गडाचे लचलखतच.
प्रामुख्याने गडाची तटबंदी ही त्याच्या भौगोललक रचनेवर अवलंबून असते परंतु जास्त करून तटबंदी
एकसलग गडमाथ्यावर आपल्याला कदसते परंतु इथे लिवलनलमगत गडाचे एक वैलिष्ट्य सांगावे वाटते लिव –
लनलमगत गडावर प्रामुख्याने तटबंदी ही पायथ्यापासून अध्याग टप्प्यांवर कदसते.
तटबंदी प्रामुख्याने ववटा,माती ,दगड इ वस्तूंचा वापर करून उभारली जात असे. गडावरील टाक्या खोदताना
लनघिारा दगड प्रामुख्याने या कामी येत असे.तटाची मजबुती ही गडाच्या संरक्षिाच्या दृष्टीने अलतिय
PDF Create & Design By NIKHILKUMAR AGHADE 9763506040
महत्त्वाची गोष्ट. तोफांचा,नैसलगगक गोष्टींचा आघात सहन होईल इतपत ती अभेद्य करण्याचा प्रयत्न होई.तटाची
उं ची, जाडी,रूं दी ही प्रत्येक कठकािी गरजेनुसार उभारली जाई. बांधकाम करताना प्रामुख्याने चुन्याचा वापर
होई.
तटबंदीचा वापर जास्त करून डोंग- राच्या कमकु वत बाजूकडे प्रामुख्याने होतो ,णजथे नैसलगगक
दगु मग ता आहे लतथे तटबंदीची गरज भासत नसे. उदाहरिाथग रायगडची तटबंदी .. फार वषापां ूवी तट-बंदी ही
लाकडी फळ्या ककं वा मातीची असत. जसजिी प्रगती होत गेली तसतसा दगड व ववटांचा वापर सुरु झाला.
7) बुरुज -: बुरुज म्हिजे मारा-लगरीकरण्याची एक मुख्य जागा
टेहळिीसाठी संरक्षिाच्या दृष्टीने गडाची महत्त्वाची बाजू. तोफा डागण्यासाठी गडाच्या आसमंतात टेहळिीसाठी
बुरुज अलतिय महत्त्वाची जागा. काही गडावर बुरूजांची संख्या जास्त असल्यास स्थान, ओळख लनणितीसाठी
त्यांना नावे कदलेली आढळतात जसे कक देवावरून, बुरू-जांच्या रचनेवरून, गावावरून उदा : हत्ती बुरुज, फत्ते
बुरुज, झुंझार बुरुज, लिरवले बुरुज, वाघजाई बुरुज इ.
________________________________________________________________________________
PDF Create & Design By NIKHILKUMAR AGHADE 9763506040
8) शचलखती बुरुज -: हल्ल्याच्या दृवष्टने नाजूक कठकािी असे बुरूज असतात.गडाच्या दृष्टीने ककती महत्वाचे
आहे हे याच्या नावातच समजते..संरक्षिाच्या दृष्टीने गडाला घातलेले हे लचलखतच, आणि याचे सवोत्तम
उदाहरि म्हिजे राजगडची संणजवनी माची, अद्भतू , अववश्वासनीय,अकल्पलनय असे हे बांधकाम…नेहमीच्या
बुरूजाला बाहेरून अजून एका बुरूजाचे संर-क्षि म्हिजे लचलखती बुरूज… रायगडावरही असा लचलखती बुरुज
आपल्याला पहायला लमळतो. िरूच्या हल्ल्यात लचलखती बुरुज तटबंदी ढासळलीच तर आतला बुरुज पूिग
िाबूत रहावा अिी ही योजना.अलतिय संरक्षिात्मक आणि अप्रलतम अिी ही बांधिी.
________________________________________________________________________________
9) फांजी -: तटबंदीवर लभंतीवरील आतील बाजूस सपाटी करण्यात येत असे त्याला फांजी असे म्हितात.
पहारेक-यांना गस्त घालण्यासाठी याचा उपयोग होत असे. फांजीवर पोचण्यासाठी कठक-कठकािी तटबंदीवर
PDF Create & Design By NIKHILKUMAR AGHADE 9763506040
सोपान बनवलेले असतात. गस्त घालण्यासाठी, पहा-यावेळी सैलनकांना तटबंदी वर पहारा देण्यासाठी,
कफरण्यासाठी याचा वापर होत असे.
________________________________________________________________________________
10) जंग्या / झरोके -: ककल्ल्याच्या तटाला बंदकु ीचा, बािांचा मारा करण्यासाठी लिद्र, भोके असतात त्यांना
जंग्या असे म्हितात, याची कदिा प्रामुख्याने खालच्या बाजूस लतरपी असते,ककल्ल्याच्या आतून िरलू ा बंदकू ,
बािाने सहज कटपता येईल अिी याची रचना असते. तटाच्या आतूनच िरूला न कदसता िरूवर मारा
करण्यास याचा अगदी योग्य वापर होई. गडावर प्रत्येक कठकािी ही रचना आपल्याला आढळून येते.
________________________________________________________________________________
PDF Create & Design By NIKHILKUMAR AGHADE 9763506040
11) चयाग -: तटबंदीवर, द्वारावर, बुरूजांवर पाकळ्यासारखे, वरकोिी, पंचकोिी आकाराचे दगड बसवलेले
असतात त्यांना चयाग असे म्हितात. याच्या आड लपून िरूवर माराही करता येतो तसेच या मुळे
ककल्ल्याच्या सौंदयागतही भर पडते. अिी वेगवेगळ्या आकारातील रचना आढळून येते.
उदा: राजगड – राजमागग
________________________________________________________________________________
PDF Create & Design By NIKHILKUMAR AGHADE 9763506040
12) माची -: माची म्हिजे गडाची पकहली सपाटीची जागा, बालेककल्ल्या खालील लांब पसरलेले पठार, मुख्य
गडापासून कमी उं चीची ही बाजू, आणि म्हिूनच संरक्षिाच्या दृष्टीने अलतिय महत्त्वाची. माचीचे सवोत्कृ ष्ट
उदाहरि म्हटले तर संणजवनी, सुवेळा,झुंजार अिी काही ठळक उदाहरिे घेता येतील.माचीच्या भौगोललक
रचनेवरून त्याचा वापर के ला जात होता.जसे की राजगडची पद्मावती माची. या माचीच्या प्रचंड ववस्तारामुळे,
सपाटीमुळे माचीवरच वाडे, सदर,कोठारे, तलाव व इतर इमारतींची बांधकामे पहायला लमळतात. राजगड हा
ककल्ला माचीच्या दृष्टीने पररपूिग असाच आहे या गडाला असिा-या तीनही माच्या दगु -ग बांधनीतील अद्भतू
नमुनाच आहेत. संरक्षिाच्या दृष्टीने महत्वाची असिारी संजीवनी माची, सुवेळा माची संजीवनीचे दहुेरी लतहेरी
तटबंदीचे बांधकाम, बुरुज, लचलखती बुरुज ह्या तीनही माच्या म्हिजे एक स्वतंर ककल्लाच असे हे
दगु बग ांधनीतील अद्भतू अचंवबत करिारे बांधकाम आपल्याला पहायला भेटते.
13) बालेककल्ला -: बालेककल्ला म्हिजे सोप्या भाषेत म्हटले तर ककल्ल्यावर ककल्ला, ककल्ल्याची सवोच्च
जागा. सवोत्कृ ष्ट उदाहरि राजगड चा अभेद्य बालेककल्ला. इतर गडांपेक्षा सवागत उं च असा राजगडचा
बालेककल्ला आहे. बालेककल्ल्यावर प्रामुख्याने सदर, वाडे, राजवाडा अिा इमारती असत. बालेककल्ल्यावरून
आक्रमिाच्या वेळी थोड्या लिबंदीसहही िरूला तोंड देता येई.
________________________________________________________________________________
PDF Create & Design By NIKHILKUMAR AGHADE 9763506040
PDF Create & Design By NIKHILKUMAR AGHADE 9763506040
14) महादरवाजा -: गडाचा हा मुख्य दरवाजा, संरक्षिाच्या, गडाच्या दृष्टीने याची बांधनी, संरक्षि बाजू
अलतिय महत्त्वाची, म्हिूनच लिवरायांच्या दगु बग ांधनीतील एक अद्भतू प्रयोग आपल्याला पहायला लमळतो, तो
म्हिजे महादरवाजाची गोमुखी बांधनी.
उदा – रायगड, प्रतापगड, लसंधदुगु ग आदी.. दोन बुरूजांच्या कवेत अगदी िेवटपयतां न कदसता बेमुलाग पद्धतीने
लपवलेली ही बांधिी. भक्कम बुरुज, अरूं द अलधक चढाच्या पाय-या ही काही खास वैलिष्ट्ये. िरूला अगदी
िेवटपयांत न कदसता दोन भक्कम बुरूजांच्या मध्ये लपवलेली अिी ही गोमुखी बांधनी. दरवाजावर सतत
पहारा तसेच संरक्षिाच्या दृष्टीने जंग्या झरोके अिी के लेली आढळते पहारेक-यांच्या सोयीसाठी देवड्यांची
रचना दरवाजातच पहायला लमळते. गडाला महादरवाजा खेरीज एक, दोन असे वेगवेगळे दरवाजे असत.
________________________________________________________________________________
PDF Create & Design By NIKHILKUMAR AGHADE 9763506040
15) कदंडीदरवाजा -: मुख्य दरवाजालाच असलेला लहान दरवाजा.जाण्याऐण्यास वापरण्यासाठी.
________________________________________________________________________________
16) अडसर -: गडाचा दरवाजा बंद के ल्यानंतर, आतील बाजूने आडवे लाकू ड लावून बाहेरून दरवाजा उघडता
येऊ नये यासाठी के लेली सोय.
________________________________________________________________________________
17) जखळे -: गडाच्या लाकडी व्दारावर बाहेरील बाजूने अिकु चीदार ववववध आकाराचे णखळे बसववले जात.
िरूने, हत्तीने द्वाराला धडका कदल्यावर याद्वारे दरवाजांचे संरक्षि होई.
________________________________________________________________________________
PDF Create & Design By NIKHILKUMAR AGHADE 9763506040
18) नाळ -: तटबंदीच्या दोन तटांमध्ये ववलिष्ट अंतर ठेवून, बोळीसारख्या जागेची के लेली रचना म्हिजे नाळ
होय. िरूची कदिाभूल करण्यासाठी व िरूला गांगरुन सोडण्यासाठी ही रचना वविेष उपयुक्त अिी. यासंदभागत
लिविरपतींनी लनलमगलेल्या राजगडच्या संजीवनी माचीची नाळयुक्त तटबंदीची रचना वविेष पाहाण्यासारखी
आहे.
19) देवडी -: दरवाजामध्येच दरवा-ज्याच्या बाजूला असलेली पहारेक-यां-च्या बसण्याची, ववश्ांतीची जागा,
चौकी.
20) चौकी -: गडावर येिा-या वाटांवर सुरक्षेच्या दृष्टीने पहा-याच्या चौक्या असत. येिा-या लोकांवर नजर
ठेविे, पाहिी करिे इ कामे चौकीवर नेमलेले सैलनक करत.
_________________________________________________________

मुलांवर संस्कार कसा करावा??

मुलांवर संस्कार कसा करावा??
सिनेमे बघून, टीव्ही बघून, युट्युब, इंस्टा वगैरेमुळे मुलं बिघडतात हे तद्दन खोटं तर आहेच शिवाय एकूण समाजाने आपली जबाबदारी झटकून टाकण्यासाठी मारलेली ही लोणकढी थाप आहे.
मुलांची जगण्याची रीत, नियम हे आजूबाजूच्या जगाविषयीच्या त्यांच्या अकलनावर अवलंबून आहे. हे आकलन मुलांनी केलेली कृती, त्या कृतीला मिळालेला प्रतिसाद, त्यांना आजूबाजूच्या जगाविषयी आलेले अनुभव यांवर अवलंबून असते.
उदाहरणार्थ आजूबाजूला वेळ पाळणारी, काटकसरीने जगणारी, स्वतःची दैनंदिन कामे करणारी कामे करणारी माणसे असतील तर मुलं पण तशीच होतात. मुलांना जर वैविध्यपूर्ण व समृद्ध अनुभव मिळाले तर त्यांच्या आकलनाचा आवाका देखील आपसूक वाढतो.
थोडक्यात मुलांच्या वागण्यावर दूरगामी परिणाम करणारी माणसं ही त्यांच्या जवळची माणसं असतात, आणि त्यांना आयुष्यभर लक्ष्यात राहणारे अनुभव हे त्यांच्या जवळच्या विश्वातील अनुभव असतात, सिनेमा आणि मालिकांमधील माणसं आणि अनुभव नव्हे!
म्हणूनच मुलांकडून जे वर्तन आपल्याला अपेक्षित आहे ते वर्तन आपण अंगिकरणे आणि त्यांना समृद्ध अनुभव मिळू शकतील असे वातावरण तयार करणे एवढा आणि एवढाच “संस्कार” आपण करू शकतो..
चेतन एरंडे.

#आशिया खंडातील सर्वांत मोठे रांजणखळगे

#family time
#आशिया खंडातील सर्वांत मोठे रांजणखळगे
अहमदनगर मधील पारनेर तालुका अनेक आश्चर्याने भरलेला आहे त्यातच निघोज चे रांजणखळगे म्हणजे आशियातील सर्वात मोठे रांजणखळगे..
या गावात “श्री मळगंगा माउली”चे सुंदर संगमरवरी मंदिर आहे. याची उंची ८५ फ़ूट आहे व संपूर्ण देवळावर संगमरवरात अप्रतीम कोरीव काम आहे. आणि मातेची स्वयंभू मूर्ती आहे.
या मंदिरासमोर २५ फ़ुटी, दीपमाळ आहे.
गावापासून तीन कि.मी. अंतरावर कुकडी नदीच्या पात्रात रांजणखळगे आहेत.
तिथे पोचल्यावर दिसणारा अभूतपूर्व नजारा नजरेत/कॅमेऱ्यात किती आणि कसा साठवू असं होऊन जातं. आणि निसर्गाच्या करामतीचा क्षणोक्षणी प्रत्यय यायला लागतो.
सपाट पसरलेल्या काळ्या कभिन्न कातळांवरून सावधपणे चालायला लागत होतं. कारण याच कातळात शिल्पं कोरावीत तसे निसर्गनिर्मित रांजण खळगे कोरले गेले होते. आम्हीही हा चमत्कार डोळ्यात आणि कॅमेऱ्यात साठवण्याचा प्रयत्न करत होतो.
नदीच्या पात्रात २०० मि. लांब आणि ६० मि. रुंद अश्या भागात अनेक रांजणखळग्यांनी चित्तवेधक शिल्पे तयार केली आहेत. काही रांजणखळगे खूप खोल आणि बरेच लांब आहेत भूशास्त्रद्न्यांच्या मते वेगाने वाहणाऱ्या पाण्याच्या प्रवाहाने रांजण खळग्यांची निर्मिती झाली आहे. कुकडी नदीच्या पात्रात कठीण आणि मृदू खडकाचे स्तर एका आड एक आहेत. पात्रात वेगाने वाहणाऱ्या पाण्याच्या प्रवाहाबरोबर दगड गोटे वहात येतात. दगड गोटे आणि खडक यांच्यात होणाऱ्या घर्षणाने, मृदू खडक झिजून कठिण खडकाचा मधला भाग तसाच रहातो. वर्षानुवर्षे चालत आलेल्या या क्रीयेमुळे नदीच्या पात्रात हे रांजण खळगे तयार झाले आहेत.
या खळग्यातून लांबून जोरात वहात आलेले पाणी तिथल्या तिथेच एखाद्या छोट्या धबधब्याप्रमाणे कोसळत होते. काही खळग्यांच्या धारदार काठांवरून पाण्याचे तुषार उडताना दिसतात.
कुकडी मातेचे पाणी एका रांजण खळग्यातून दुसऱ्यात लपंडाव खेळत उड्या मारत पुढे जाताना बघून आपण जणू संमोहितच होतो.
काही कुंडात पाणी साठून राहिल्याने त्यात दुर्मीळ अशी हायड्रिला वनस्पती तयार होते. या वनस्पतींचा अभ्यास करण्यासाठी इथे वनस्पती शास्त्रज्ञ भेटी देतात.
या रांजणखळग्यातून वहात पुढे ही कुकडी नदी खडकांच्या तयार झालेल्या दोन अजस्र भिंतींमधून वाहते
या रांजणखळग्यांच्या वरच्या भागात कोल्हापूर पद्धतीचा बंधारा आहे. एकंदरीतच सगळीकडे पाणी आणि हिरवाई बघून डोळे निवतात.
या रांजण खळग्यांना क्रॉस करून गेलं की इथेही मळगंगा मातेचं मंदिर आणि भक्त निवास आहे. एक मोठा सभामंडप आहे.
गेल्या दोन तीन वर्षात रांजण खळग्यांचा हा प्रवाह क्रॉस करण्यासाठी एक सुंदर झुलता पूल बांधला आहे. यामुळे पर्यटकांची चांगली सोय झाली आहे आणि या पुलामुळे पर्यटनस्थळ म्हणून या जागेचे सौंदर्य वाढले आहे.
या ठिकाणाच्या भौगोलिक, शास्त्रीय आणि धार्मिक महत्वामुळे इथे वनस्पतीशास्त्रद्न्य, भाविक, पक्षीप्रेमी, इतिहास संशोधक, भूगोल अभ्यासक, विद्यार्थी असे विविध स्तरातील पर्यटक भेटी देतात.
बाकी चैत्रात यात्रा, नवरात्रात उत्सव, उरूस यांची धामधूम संपूर्ण वर्षभर चालूच असते.
+17
Dattatraya Gawade, Shashank Khedekar and 84 others
11 Comments
1 Share
Like

Comment
Share

11 Comments

View 8 more comments

#लवणस्तंभ

रांजणखळगे पाहून झाल्यावर अजुन एक पारनेर मधील आश्चर्यकारक ठिकाण म्हणजे वडगाव दर्या पाहायचे ठरले.. . वडगाव दर्या म्हणजेच प्रसिद्ध माकडाचे वडगाव जसे हे ठिकाण माकडासाठी प्रसिद्ध आहे तसेच ते लवनस्तंभा साठीही प्रसिद्ध आहे .
लवणस्तंभ ….एक नैसर्गिक भुरूप !गुहांमधील क्षारयुक्त द्रव्यामुळे तयार झालेले स्तंभ म्हणजे लवणस्तंभ . पठार ,मैदान ,पर्वत,डोंगर,दरी, घळई इत्यादी भुरूपा सारखे हे सुद्धा एक भुरूप आहे .परंतु हे भुरूप आपल्याला पहाण्यासाठी दुर्मिळ असते .ब्रिटन,युगोस्लाव्हिया ,यु एस ए ,आदी देशात हे पहायला मिलते ,भारतात ते फक्त दोन ठिकाणी पहायला मिळतं एक म्हणजे उत्तरभारत आणि दुसरं म्हणजे महाराष्ट्रातील अहमदनगर जिल्ह्यातील पारनेर तालुक्यातील वडगाव दर्या या ठिकाणी …. येथे दोन गुहा आहेत आणि त्यात अधोमुखी लवणस्तंभ तयार झालेले आहेत ….हा एक नैसर्गिक अविष्कार आहे. ……
वडगाव मध्ये कातळ खडकात दोन गुहा आहेत. एक वेल्हाबाईची आणि दुसरी दर्याबाईची. गुहेतून आत जाताना कातळ आहेत. वरच्या छताच्या बाजुनेच सतत पाणी ठिबकत असते. ते साठवण्यासाठी खाली टाक्या, हौद बांधलेले आहेत. ठिबकणारे पाणी त्यात साठते. जंगलातील प्राणी, पक्षी यांना प्यायला उपयोगी पडते. या पाण्यात कलशियम कार्बोनेट आहे. पाण्यातील क्षारांपासून लवण स्तंभ तयार होतात. येथे अधोमुख म्हणजे खाली आणि उधोमुखी म्हणजे वर असे दोन्ही प्रकारचे लवण स्तंभ आहेत. म्हणजे वरून खाली येणारे खालून वर जाणारे. वरचे पाणी खालच्या पाण्याला खेचते. त्यामुळे खालीही वर झेपावणारे उभट लवण स्तंभ तयार होतात. ही अनेक वर्षांपासून मंदगतिने चालणारी क्रीया अजूनही सुरू आहे. चुनखडीच्या प्रदेशात गुहा निर्माण होतात. तिथले पाणी क्षारयुक्त असते. अशा सतत टपकणाऱ्या पाण्यापासून लवण स्तंभ तयार झालेले आहेत. खडकाला चिकटलेले हे स्तंभ आहेत. एका ठिकाणी गोमुखातून पाणी पडते. हा निसर्गाचा चमत्कार पाहून आम्ही स्तिमित झालो.खूपच थंडगार पाणी तेथे आहे.
खूप सारे माकडे येथे पहिल्यापासून होती सध्या कोरोना काळामध्ये माकडाची संख्या कमी झाली आहे येथील माकडे खूप लोकांना त्रास देत नाही उलट सर्वांच्या जवळ जाऊन हाताने खाणे खातात . . मुलांसाठी ही खूप छान one day पिकनिक आहे.
+7
Shashank Khedekar, Sunita Lahane Dhok and 49 others
4 Comments
Like

Comment
Share

पुणेरी विभाग

पुणेरी विभाग
1बाग आहे पण फुले नाहीत –तुळशी बाग
२ वहात्या पाण्याचा थांबा – नळ स्टॉप
३ सांगायला दगड पण आहे गाव – पाषाण
४ थकल्या भागल्यांची वाडी – विश्रांत वाडी
५ मदतीचा हात पुढे करणारे – सहकारनगर
६ ह्या वाड्याच्या वाटेला जाणे नको –
७ आडवी तिडवी वस्ती -वाकडेवाडी
८ लहान पाखरू ढेरी मोठी – चिमण्या गणपती
९ फॉरेनची गल्ली –
१० थोर नेत्याच्या पदवीची वसाहत होती – लोकमान्य कॉलनी
११ कवडी कवडीने संपत्ती मिळवली – धनकवडी
१२ मिठाई वाला हनुमान –जिलब्या मारुती
१३ बेवडा ब्रीज –दारुवाला पूल
१४ पिडाकारी दैवताचा ओटा – शनिपार
१५ हार आहे तोही दगडाचा – खडक माळ
१६ याचे थालीपीठ होत नाही – विद्यापीठ
१७ नकार देणारी पेठ –नाना पेठ
१८ नमुनेदार वसाहत – मॉडेल कॉलनी
१९ या बागेत सुवर्ण लंकार नाहीत – हिराबाग
२० इथे बांगडीवाले आहेत का हो? – कासारवाडी
२१ कोंढाणा जिंकायला हिने मदत केली – घोरपडी पेठ
२२ गिळंकृत करणारे मास्तर – हडपसर
२३ सगळे इथे ऐटीत – हिंजवडी
२४ सुगंधित नगर-
२५ हा भितीदायक पट्टा आता-मगरपट्टा चांगलाच सुधारलाय!

आईमुलीचं नातं

आईमुलीचं नातं

मला वाटतं, या साध्याशा दोन ओळीत आई मुलीच्या नात्याचं सारं सार सामावलं आहे.
पुत्र जन्मानं सामाजिक उंची लाभत असली तरी भावनांच्या हिंदोळ्यावर उंच उंच अनुभव देते ती कन्याच.
किती ही लाडाकोडानं जोपासा, पण मुलगा हा आपल्या विश्वात रमणारा, आपली वाट चालतांना कळत नकळत नाळेपासून वेगळा होणारा. अन् मुलगी? ती गगनाला गवसणी का घालेना, पतंगासारखी जोडली असते जमीनीशी, आपल्या जन्मदात्यांशी. सुरवातीची काही वर्षं पित्याकडे कल असणारी मुलगी, मोठी होता होता आईच्या कष्टांना, तिच्या भावनांना, तिच्या विचारसरणीला, तिच्या कुटुंबातल्या, समाजातल्या स्थानाला समजू लागते . स्त्री सुलभ कोमलता, कणव, माया, आणि आईबरोबरची एकरूपता यामुळे आईला समंजस सोबत देऊ लागते, आईची कड घेऊ लागते, आईची काळजी घेऊ लागते, ती कायमचीच.
म्हणूनच, जगात डावी ठरविली गेली आणि लेकीच्या भविष्याबद्दल जराशी साशंक असली, तरी ही, मुलीच्या जन्मानंतर आई आपल्या स्वत:च्या भावविश्वा बद्दल निश्चितच नि:शंक होते. दूर माहेरी सोडून आलेल्या आपल्या आई, बहिणी, मैत्रिणी या सर्वांसारखं ‘या हृदयीचे त्या हृदयी’ कळणारा कुणी तरी हक्काचा जीव आपल्याला जन्मभरासाठी लाभलाय, या विचाराने ती तरारून येते. मुलीच्या संगोपनात रमते, हिरीरीने तिला घडवते, सक्षम बनवते.
आपल्या या नाजुक गुलाब कळीचं टप्पोरं फुल व्हावं आणि त्याच्या घमघमटानं आसमंत दाटून जावा अशी मनिषा ती कायम उरात बाळगते. त्यानुसार तिची निगा राखते, तिला उत्तम खतपाणी पुरविते, उगाच वेड्या वाकड्या वाढणाऱ्या फांद्यांना छाटते आणि वेळप्रसंगी बोचऱ्या काट्यांचं कुंपण घालून तिची रक्षा ही करते. या सर्व प्रवासात कधी आनंदते, कधी चिंतातूर होते, कधी दु:खी होते तर कधी नाराज ही होते. पण, या संवर्धन सोहळ्याच्या विविध छटा सांभाळण्यातच तिचं आईपण खुलून येतंय हे ही ती जाणते. मायेनं ओथंबलेलं तिचं हृदय क्षणमात्र किती ही कठोर झालं तरी त्याला पुन्हा पुन्हा वात्सल्याचा फुटलेला पाझर ती आकंठ अनुभवते आणि आपल्या लेकी पर्यंत तो पोचवते ही.
या लोभस प्रवासात ती डोळे लावून बसलेली असते त्या दिवसाकडे, जेव्हा तिच्या लेकीची सावली तिच्यापेक्षा मोठी होते. लेक सुजाण, सुघड झाली याचे दाखले मिळू लागले की माय आपल्या कष्टांचं चीज झालं समजते. हरखून जाते. पण कोडकौतुक करण्याचा तिचा ओघ न संपणारा! आपलं दुखणं खुपणं, कुरकुरणारं शरीर, मरगळणारं मन साभाळते आणि लेकीसाठी आपला हुरूप जपून ठेवते. बहिणाबाईंच्या शब्दात सांगायचं तर ‘लेकीच्या माहेरासाठी माय सासरी नांदते…!’
आणि अशा या लेकीत गुंतलेल्या मातेला तिची छबि तसाच उबदार प्रतिसाद देते. एकीचं हसू दोन गाली पसरतं तर एकीचा आसू दोन गाली ओघळतो. या काळजाचे ठोके तिथे वाजतात तर या जीवाचं शल्य त्याला खुपतं. मग मोठेपणाचा अंगरखा पांघरून मुलगी आईला जवळ घेते, कधी शिकवते, कधी सल्ले देते, कधी कान टोचते, तर कधी नुसती शांतपणे तिचं हृद्गत ऐकून घेते. आपल्या विस्तारलेल्या पंखांखाली दुबळ्या होत जाणाऱ्या आईला सामावून घेते. हे हक्काचं पुन्हा नव्यानं मिळालेलं माहेरघर आंजारत गोंजारत आई समाधानानं शांत समईसारखी तेवत असते, स्निग्धता पसरत असते, तेलाचा शेवटचा थेंब संपेपर्यंत!

21 व्या शतकात तणावमुक्त पालक

21 व्या शतकात तणावमुक्त पालक

पालकांची व्याख्या काय आहे?
एक वास्तविक पालक म्हणजे जो आपल्या मुलांना त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वातील दोष दूर करण्यास आणि चांगले गुण आत्मसात करण्यास मदत करतो. तथापि, आजच्या पालकांना असे वाटते की महागड्या कपडे आणि खाण्यायोग्य वस्तू खरेदी करणे आणि कोचिंग क्लासेससाठी जास्त फी भरणे ही त्यांचे कर्तव्य आहे. त्यांना हे समजण्यास अपयशी ठरते की या गोष्टी मुलांना केवळ ऐहिक सुखांची इच्छा करतात. हे सुख त्यांच्यातील दोषांचे पालन करतात. म्हणूनच पालकांनी आपल्या मुलांना खरे शिक्षण देत आहे की नाही याचा अंतर्भाव केला पाहिजे. चांगल्या गुणांचे आकलन करण्यास मुलांना मदत करणे आणि अशा प्रकारे सुखी जीवन जगणे पालकांचे कर्तव्य आहे.

केवळ आनंदी पालकच आनंदी पिढी निर्माण करू शकतात
केवळ आनंदी पालकच आनंदी पिढी निर्माण करू शकतात. मुलांच्या मनावर चांगले संस्कार (अवचेतन प्रभाव) तयार करण्यासाठी पालक आणि मुलांमध्ये चांगले संवाद असणे आवश्यक आहे. केवळ तणावमुक्त पालकच आपल्या मुलांना तणावमुक्त जीवन जगण्यास शिकवू शकतात.

ते त्यांच्या मुलाशी सहज संवाद साधू शकतात. मुलांना नेहमीच तणावात असणार्‍या पालकांशी बोलण्यासारखे वाटत नाही. अशा पालकांकडे त्यांचे विचार, विचार आणि समस्या सांगत असल्यासारखे त्यांना वाटत नाही. म्हणूनच, पालकांनी तणावमुक्त राहणे आवश्यक आहे.

पालकांमध्ये ताणतणावाची कारणे
नेहमी भूतकाळात रहा
नकारात्मक चर्चा आणि दृष्टीकोन
मुलांसमोर आमच्या चुका स्वीकारत नाही
मुलांमध्ये दोष शोधण्याचा सतत प्रयत्न करीत आहे
मुलांशी बोलताना एखाद्याची वैयक्तिक प्रतिमा जतन करणे
प्राधिकृतपणे बोलणे
मुलांनाही त्यांच्यात दैवी तत्व आहे हे विसरून जा
प्रत्येक व्यक्तीचा स्वभाव वेगळा असतो
नीट समजावत नाही
मुलांशी संवाद नाही
उच्च अपेक्षा

1. नेहमी भूतकाळात रहाणे
ज्यांचे मन भूतकाळात रहात असते ते पालक आपल्या मुलांबरोबर संवाद साधू शकत नाहीत. मुले सहजपणे त्यांचे भूतकाळ विसरतात आणि नेहमीच वर्तमानात जगतात; म्हणूनच ते नेहमी आनंदी असतात. आम्ही भूतकाळातील घटना आणि घडलेल्या घटनांचे नेहमीच स्मरण करतो आणि भूतकाळात आलेल्या वाईट अनुभवांचे ओझे वाहून घेतो. म्हणून जेव्हा जेव्हा मुले आमच्याशी बोलण्याचा प्रयत्न करतात तेव्हा आम्ही त्यांना ऐकण्याची आणि समजून घेण्याची परिस्थिती नाही. म्हणूनच, आपण सद्यस्थितीत जगण्याचा नेहमी प्रयत्न केला पाहिजे.

२. नकारात्मक चर्चा व दृष्टीकोन
‘तुम्हाला काहीच माहित नाही’, ‘तुम्ही निरुपयोगी आहात’, अशी नकारात्मक विधाने मुलांना प्रचंड त्रास देते. शारीरिक जखम बरी होतात, पण एखाद्याच्या मनावर झालेली इजा सहज बरे होत नाही. म्हणूनच मुलांशी बोलताना आपण नेहमीच आपल्या दृष्टीकोन आणि भाषणात सकारात्मक असले पाहिजे. आमची चर्चा अशी असावी की यामुळे मुलांना प्रोत्साहन मिळावे.

3 मुलांसमोर आमच्या चुका न स्वीकारणे
आपल्या चुका मान्य केल्याने आपल्या मनावरील ताण कमी होतो. मुले आपल्याबद्दल आदर वाढवतात. मुले आपल्या पालकांची तोतयागिरी करण्याचा प्रयत्न करीत असल्याने, तेदेखील त्यांच्या चुका प्रामाणिकपणे स्वीकारण्यास शिकतात. जेव्हा आपण आपल्या चुका लपवतो तेव्हा आपण तणावग्रस्त होतो. मुलांना आपल्या सर्व चुका कळतात. म्हणून, जेव्हा आम्ही आमच्या चुका स्वीकारत नाही, तेव्हा त्यांना वाटते, ‘माझे आई वडील त्यांच्या चुका स्वीकारत नाहीत तर मग मी का करावे?’ यामुळे मुले व पालक यांच्यात सूक्ष्म कलह वाढतो.

4. मुलांमध्ये दोष शोधण्याचा सतत प्रयत्न करत असतो
जर आपण आमच्या मुलांमध्ये सतत त्रुटी शोधण्याचा प्रयत्न केला तर आम्ही नेहमीच तणावपूर्ण राहू. त्याऐवजी आपण त्यांचे चांगले गुण लक्षात घेण्याचा प्रयत्न केला पाहिजे आणि त्यांची ओळख पटवून दिली पाहिजे. परिणामी, मुलेदेखील वेळ घालवताना त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वातील दोषांची जाणीव करून घेतात आणि त्यांचा नाश करण्याचा प्रयत्न करतात. जर आपण आपल्या मुलांमध्ये दोष शोधण्याऐवजी त्यांच्या सद्गुणांकडे नजर टाकली तर आपण नेहमीच आनंदाच्या स्थितीत राहू.

5 मुलांशी बोलताना एखाद्याची वैयक्तिक प्रतिमा जतन करणर्‍याच पालक मुलांशी बोलतानाही समाजातील त्यांच्या पदाविषयी आदर राखून त्यांची प्रतिमा जपण्याचा काळजी घेतात. पालकांनी आपल्या मुलांना समाजात असलेल्या स्थानाबद्दल अभिमान बाळगल्यास मुले त्यांच्याशी कधीही संवाद साधू शकणार नाहीत. अशा परिस्थितीत पालक ताणतणावाखाली असतात आणि मुले त्याकडे दुर्लक्ष करतात. पालकांनी त्यांच्या कारकीर्द आणि समाजातील त्यांचे स्थान विसरून आपल्या मुलांसह नैसर्गिकरित्या वागले पाहिजे. तरच ते आनंदी राहू शकतील आणि कार्यक्षमतेने त्यांच्या मुलांना वाढवू शकतील.

6. अधिकृतपणे बोलणे
जेव्हा त्यांचे पालक त्यांच्याशी अधिकृतपणे बोलतात तेव्हा मुलांना ते आवडत नाही. अधिकाराने बोलण्याऐवजी आपण त्यांच्याशी प्रेमळपणे बोलले पाहिजे. आम्हाला अधिकृतपणे सांगितलेली कोणतीही गोष्ट स्वीकारण्यासारखे वाटत नाही. अशा प्रकारे आपण हे लक्षात ठेवले पाहिजे की, अधिकृतपणे बोलण्यामुळे तणाव होतो, तर प्रेमळ बोलण्याने आनंद होतो.

7 आपल्या मुलांनाही दैवी तत्त्व आहे हे विसरून जा
मुलांशी संवाद साधताना आपण नेहमी हे लक्षात ठेवले पाहिजे की प्रत्येक मुलामध्ये त्याच्यात दैवी तत्त्व असते. त्यांच्याशी बोलताना त्यांच्यातील दैवी तत्त्वाचा आदर करा. म्हणून, मुलांबरोबर बोलताना असे समजू नका की आपण एखाद्या व्यक्तीशी बोलत आहात. त्याऐवजी विचार करा की आपण दैवी तत्त्वाशी बोलत आहात. हे तणाव दूर करण्यात मदत करेल आणि आनंद अनुभवण्यास मदत करेल.
8 व्यवस्थित स्पष्टीकरण देत नाही
मुलांना सर्व काही व्यवस्थित समजावून सांगायला हवे. मुलांशी बोलताना आपण त्यांच्या पातळीवर जाणे आवश्यक आहे; तरच मूल आमचा आदर करेल आणि ऐकेल. अशा प्रकारे, जर मुल 1 ला इयत्तेत असेल तर पालकांनी त्या पातळीवर त्याच्याशी संवाद साधावा. तथापि, अहंकारामुळे, पालक त्यांच्याशी बोलत असताना मुलांच्या पातळीवर जाण्यास अनिच्छुक असतात आणि म्हणूनच मुले त्यांचा आदर करण्यास आणि ऐकण्यात अयशस्वी ठरतात. यामुळे त्यांच्या मनात तणाव निर्माण होतो. पालकांनी हे समजून घेतले पाहिजे की मुलांच्या पातळीवर जाऊन त्यांच्याशी संवाद साधल्यास ते त्यांचे तणाव कमी करू शकतात

9 मुलांशी संवाद नाही
मुलांना होणार्‍या अडचणी ऐकण्यासाठी कोणीही उपलब्ध नाही. पालक त्यांच्या कामात व्यस्त असतात, तर शिक्षकांना त्यांचा अभ्यासक्रम पूर्ण करण्याची चिंता असते. परिणामी मुले मानसिक गोंधळात पडतात. ते त्यांच्या पालकांबद्दलचा आदर आणि विश्वास गमावतात. मुले त्यांचे म्हणणे ऐकत नाहीत म्हणून पालकांवर ताण येतो. प्रासंगिक चर्चा त्यांना एकत्र आणते. म्हणूनच, पालकांनी दररोज किमान 15 मिनिटे मुलांशी सहजपणे बसून बोलणे आवश्यक आहे. यामुळे तणाव कमी करण्यात मदत होईल आणि परिणामी आनंद होईल.

10. उच्च अपेक्षा
जेव्हा आपण त्यांच्या मनात आपल्या अपेक्षेनुसार चर्चा करतो तेव्हा मुलांना ते आवडत नाही. त्यांचा अहंकार खूपच कमी असल्याने त्यांना त्वरित अपेक्षांची स्पंदने लक्षात येतात. कोणतीही अपेक्षा न ठेवता आपण त्यांच्याशी बोलले पाहिजे. जेथे प्रेम नसते तेथे प्रेम असते. अशा प्रकारे, ‘माझा मुलगा माझ्या म्हातारपणात माझी काळजी घेईल, तो समाजात माझी प्रतिष्ठा कायम ठेवेल आणि वाढवेल’, अशी अपेक्षा करण्याऐवजी ‘देव नेहमीच माझी काळजी घेईल.’ असा विचार केला पाहिजे.

व्यावसायिकशिक्षण

व्यावसायिकशिक्षण

(व्होकेशनलएज्युकेशन)

कृषी, व्यापार, उद्योगइ. क्षेत्रांतीलप्रगतीसाठीव्यावसायिकवतांत्रिकशिक्षणाच्यामिश्रशिक्षणपद्धतीद्वारे,माध्यमिकशाळांततसेचमहाविद्यालयीनदर्जाच्याशिक्षणसंस्थांतदिलेजाणारेप्रशिक्षण. हेप्रशिक्षणसर्वसामान्यशिक्षणापेक्षावेगळेअसते. नोकरीमिळविण्यासाठीकिंवाव्यवसायातयशस्वीहोण्यासाठीआवश्यकअसणारीगुणवत्ताह्याशिक्षणाद्वारेसंपादनकरतायेते. यागुणवत्तेमध्येकौशल्य, क्षमता, ज्ञान, वृत्ती, कार्यव्यग्रतावपारखकरण्याचीशक्तीयासर्वगोष्टींचासमावेशहोतो.
व्यावसायिकशिक्षणप्रणालीकिंवाअभ्यासाचाअभ्यासक्रमसंदर्भितकरते, जेव्यावहारिकक्रियाकलापांवरआधारितनोकरीसाठीवैयक्तिकरित्यातयारकरते. व्यावसायिकअभ्यासक्रमांनामेकॅनिक, वेल्डरआणिअशामासिकनोकर्यासारख्यानोकर्यासंदर्भातपाठवलेजाते. तथापि, जगातीलबदलत्याअर्थव्यवस्थेमुळे, Continue Reading